Celâl Bayar
Türkiye Cumhuriyeti 3. Cumhurbaşkanı (1883–1986; s. 1950–1960)
Mahmut Celalettin Bayar, 16 Mayıs 1883’te Bursa’nın Gemlik ilçesinin Umurbey köyünde doğdu. Babası Abdullah Fehmi Efendi, 93 Harbi sonrasında Plevne’den Umurbey’e göç etmiş ve burada rüştiyede müdürlük yapmış, aynı zamanda Gemlik’tedeki müftülüklerde görev almıştı. Bayar, aile içinde üçüncü oğul olarak yetişti ve çocukluğunu Bursa’da geçirdi.
İlk ve ortaöğrenimini babasının yanında tamamlayan Bayar, genç yaşta Gemlik Mahkeme Kalemi ve Reji İdaresi’ndeki stajyer memur görevini üstlendi. Kadınlar için pek çok fırsat sunan Ziraat Bankası’nda veznedar sınavını geçerek bankada çalışmaya başladı. Aynı dönemde Fransız papazların yönettiği Collège Français de l'Assomption’da Fransızca okudu ve Darüllâlim-i Harir’de (İpek Meslek Okulu) ipekböcekçiliği eğitimi aldı. 1905’te Deutsche Orientbank’ın sınavını kazanarak imza sahibi oldu. 1903’te yerel bir aileden Refet Bey’in kızı Reşide Bayar ile evlendi; bu evlilikten Refii, Turgut ve Nilüfer adında üç çocuk sahibi oldu.
1907’de Bursa’da faaliyet gösteren İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin gizli kolu Küme’ye katılan Bayar, II. Meşrutiyet’in ardından cemiyete şube açarak Bursa şubesinin rehberliğini üstlendi. 31 Mart Olayı’ndan sonra Hareket Ordusu’na katılan bir gönüllü birliği yarattı ve Ayşık’ın bastırılmasıyla İstanbul’a gitmesine gerek kalmadı. Cemiyetin fırka konumuna geçmesiyle Bursa’da yazmanlığına (kâtib-i mesul) atandı, ardından 1911’de İzmir’e gönderildi. Orada partinin propaganda ve örgütlenme çalışmalarını yönetti, “Halka Doğru” dergisini yayımladı ve Turgut Alp takma adıyla yazılar yazdı. Millî İktisat politikasını uygulamaya koymaya çalıştı ve İzmir’de kız lisesi açılmasına ön ayak oldu.
1937-1939 yılları arasında Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) üyesi olarak başbakanlık görevini üstlenen Bayar, 1946’da Demokrat Parti’yi kurdu ve 1950’ye kadar genel başkanlığını yürüttü. 1950 seçimlerinde Demokrat Parti’nin galibiyetiyle Bayar, Türkiye’nin üçüncü Cumhurbaşkanı seçildi. Asker kökenli olmayan ilk cumhurbaşkanı olarak, liberal ekonomi politikaları izledi ve Türkiye’nin NATO’ya katılmasını hızlandırdı.
27 Mayıs 1960’te gerçekleşen askerî darbe sonrası Bayar görevden alındı ve yargılandı. 22 Ağustos 1986’da İstanbul’da vefat eden Bayar, Türkiye tarihine ekonomik ve siyasi reformlarıyla adını altın harflerle yazdırdı.