Çiçek hastalığı

Çiçek hastalığı, Orthopoxvirus cinsine ait variola virüsünün (genellikle çiçek virüsü olarak anılır) yol açtığı bulaşıcı bir hastalıktır. Dünya Sağlık Örgütü, 1980 yılında hastalığın tamamen yok edildiğini onaylayarak onu insanlık tarihindeki tek yok edilen hastalık konumuna getirmiştir. Son doğal vakası ise 1977’nin Ekim ayında kaydedilmiştir.

Hastalığın erken belirtileri arasında yüksek ateş ve kusma görülür; bu dönemi ağızda ülser ve karakteristik deri döküntüsü izler. Döküntü birkaç gün içinde sıvı dolu, ortasında çukur bulunan kabarcıklara dönüşür; kabarcıklar kuruyup kabuk bağladıktan sonra düşer ve genellikle yara izi bırakır. Bulaşma, çoğunlukla enfekte bir kişiyle uzun süreli yüz‑yüze temas yoluyla gerçekleşir; nadiren de kirlenmiş nesneler aracılığıyla bulaşabilir. Korunma, çiçek aşısı sayesinde sağlanmıştır; hastalık hâlâ yaygınken antiviral ilaçlar henüz geliştirilmemişti. Ölüm oranı yaklaşık %30 iken, bebeklerde bu oran daha da yüksekti; hayatta kalanların çoğunda geniş yara izleri ve bazen körlük gibi kalıcı hasarlar oluşurdu.

En eski kanıtlar, M.Ö. 1500’lere tarihlenen Mısır mumyalarında bulunur ve hastalık tarih boyunca salgınlar şeklinde ortaya çıkmıştır. 18. yüzyılda Avrupa’da yıllık 400 000 ölüm ve körlük vakalarının üçte birinin çiçek hastalığından kaynaklandığı tahmin edilir. 20. yüzyılda ise 300  milyon, son yüzyılda ise yaklaşık 500  milyon insanın ölümüne yol açtığı düşünülür; bu süreçte altı Avrupa hükümdarı da hastalıktan ölmüştür. 1967 yılında yıllık vaka sayısı 15  milyon civarındaydı.

İlk aşılamalar 1500’lü yıllarda Çin’de başladı ve 18. yüzyılın başlarında Avrupa’ya Asya’dan getirildi. Edward Jenner, 1796’da modern çiçek aşısını tanıttı ve bu sayede hastalığın kontrol altına alınması mümkün oldu. Çiçek hastalığı, yok edilen iki bulaşıcı hastalıktan biridir; diğeri 2011’de hayvanlar arasında ortadan kaldırılan rinderpest idi. Hastalığın tarihsel isimleri arasında “çiçek”, “benekli canavar” ve “kırmızı veba” gibi tanımlamalar da yer alır.