Dışişleri Bakanlığı (Türkiye)

Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığına bağlı olarak dış ilişkileri yöneten devlet kurumudur. Günümüzde bakanlık başkanlığını Hakan Fidan yürütmektedir.

Osmanlı Devleti’nin dış işleri, 19. yüzyıla kadar Reis‑ül Küttap’ın sorumluluğundaydı; bu görevli aynı zamanda devlet yazışmalarını yapar ve resmi kayıtları tutardı. III. Selim döneminde, 1793 yılında Londra’da ilk sürekli büyükelçilik açıldı ve Yusuf Agah Efendi bu göreve getirildi. Böylece Osmanlılar, temsil ve karşılıklılık esasına dayalı modern diplomasiye adım attı. II. Mahmut zamanında ise Tercüme Odası kurularak dış işlerin yapısı yeniden düzenlendi; 1835’te Reis‑ül Küttap makamı nezaret seviyesine yükseltildi ve son Reis‑ül Küttap Yozgatlı Akif Efendi, müşir rütbesiyle ilk Umur‑ı Hariciye Nazırı oldu.

Türkiye Cumhuriyeti’nin dış politika temelleri, Millî Mücadele yıllarında atıldı. 23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılışının hemen ardından, 3 Mayıs 1920’de Hariciye Vekaleti kuruldu ve başına Bekir Sami Bey getirildi. Sınırlı imkanlarla çalışan bu kurum, Lozan görüşmelerinde kritik bir rol oynadı. Cumhuriyetin ilanından sonra, bakanlığın iç ve dış organizasyonu geliştirildi; 1927’de 1154 sayılı kanunla günümüz yapısının temelleri atıldı. Mustafa Kemal Atatürk’ün “Yurtta barış, dünyada barış” sözü, dış politikanın ana rehberi oldu ve 1930’lu yıllardan itibaren barışçıl bir dış politika izlenmeye başlandı. II. Dünya Savaşı sırasında ülkenin çıkarlarını koruyan diplomasi, savaşı büyük ölçüde ülkeye sokmadan önledi.

Savaş sonrası uluslararası ortam, bakanlığın görev alanını genişletti. 1945 sonrası artan dış iktisadi ilişkiler ve küresel ekonomik kuruluşların etkinliği, dış ekonomi konularının da bakanlık sorumluluğuna girmesine yol açtı. Aynı dönemde çok taraflı işbirliği ve uluslararası örgütlenme çabalarının yaygınlaşması, Türkiye’nin ikili ilişkilerini yürütürken bakanlığın rolünü daha da artırdı.