Doğa bilimleri
doğal dünyayı inceleyen bilim dalları
Doğa bilimleri ya da tabii ilimler, gözlem ve deney yoluyla elde edilen ampirik kanıtlara dayanarak doğal olayları tanımlama, anlama ve tahmin etme çabası içinde olan disiplinlerdir. Bu alanda elde edilen bulguların geçerliliği, akran değerlendirmesi ve tekrarlanabilirlik gibi yöntemlerle sınanır; böylece bilimsel ilerlemenin sağlam temellere oturması sağlanır.
Bu geniş alan iki ana gruba ayrılır: yaşam bilimleri ve fizik bilimleri. Yaşam bilimleri genellikle biyoloji adıyla anılırken, fizik bilimleri ise fizik, kimya, yer bilimleri ve astronomi gibi alt dalları içerir. Her bir dal, daha da özelleşmiş alt alanlara bölünerek detaylı araştırmalara olanak tanır. Doğa bilimleri, deneysel bir yaklaşım benimseyerek matematik ve mantık gibi formal bilimlerin araçlarını kullanır; böylece doğa yasalarının ölçülebilir ifadelerine dönüştürülmüş bilgiler elde edilir.
Günümüz doğa bilimi, klasik doğa felsefesine kıyasla daha çok matematiksel ve deneysel yöntemlere dayanır. Galileo, Kepler, Descartes, Bacon ve Newton gibi öncüler, bu metodların sistematik olarak kullanılmasının önemini vurgulamışlardır. Bununla birlikte, felsefi bakış açıları, varsayımlar ve ön kabuller hâlâ bilimsel çalışmaların temelini oluşturur. 16. yüzyılda doğa tarihinin, bitki, hayvan ve mineral gibi varlıkların tanımlanması ve sınıflandırılmasıyla ortaya çıkması, sistematik veri toplamanın bir öncüsü olmuştur; günümüzde ise doğa tarihi, geniş kitlelere yönelik gözlemsel anlatımlarla hatırlanır.
Bilim felsefecileri, özellikle Karl Popper’ın “yanlışlanabilirlik” ölçütü gibi çeşitli kriterler geliştirmiştir. Bu ölçütler, bir çalışmanın bilimsel mi yoksa bilim dışı mı olduğunu ayırt etmede yardımcı olur. Geçerlilik, doğruluk, akran değerlendirmesi ve sonuçların tekrarlanabilirliği gibi kalite kontrol mekanizmaları, modern bilim topluluğunun ortak referans noktalarıdır.