Erkek

Erkek, yetişkin bir eril insandır; ergenliğe ulaşmadan önce ona çocuk ya da oğlan denir. Genetik olarak çoğu erkek, annesinden bir X ve babasından bir Y kromozomu alır; bu durum, dişi fetüse göre daha az östrojen ve daha fazla androjen üretimine yol açar. Bu hormon farkı, erkeklerin kadınlardan psikolojik olarak ayrışmasını büyük ölçüde açıklar. Ergenlik sürecinde androjen üretimini tetikleyen hormonlar ikincil cinsel özelliklerin ortaya çıkmasını sağlar; böylece cinsiyetler arasındaki dışsal farklılıklar belirginleşir. Tabii ki, interseks ve trans erkek bireylerde bu kalıpların istisnaları mevcuttur.

“Erkek” sözcüğü, Eski Türkçe’de “hayvan ve insanın eril cinsiyeti” anlamına gelen érkek kelimesinden türemiştir. Bu kelime, “olmak, tam ve bütün olmak, yetişmek” anlamındaki ér‑ fiili ile +ak ekinin birleşiminden oluşur. İlk kez Irk Bitig ve Dîvânü Lugâti’t‑Türk gibi eski metinlerde görülse de, Türkiye Türkçesinde kullanımı 19. yüzyıl başlarına kadar yaygınlaşmamıştır. Ayrıca, “üç yaşına gelen koç” anlamına gelen Eski Türkçe érk kelimesiyle aynı kökenden geldiği düşünülse de bu bağlantı kesinleşmemiştir. “Adam” sözcüğü ise Arapça ādam (آدم) kökünden gelir ve Arapçaya İbranice aracılığıyla geçmiştir.

Erkeklik, bir erkeğin çocukluktan ergenliğe geçerek genellikle eril ikincil cinsel özelliklere ulaşması sürecini tanımlar. Bu dönemde, daha kalın bir ses, belirgin bir Adem elması, geniş omuzlar, büyük eller ve ayaklar, yoğun kas kılı ve yüz kılları gibi fiziksel göstergeler ortaya çıkar. Ayrıca erkeklerin beyin kütlesi, kafatası ve kemik yapısı kadınlara göre genellikle daha büyüktür; kas kütlesi ve kaval kemiği de bu farklılıkların başında gelir.

Cinsiyetin biyolojik temeli, döllenme anında sperm hücresinin taşıdığı X ya da Y kromozomunda yatar; X kromozomu taşıyan sperm dişi (XX), Y kromozomu taşıyan sperm ise eril (XY) bir yavru oluşturur. Ancak kromozomal ya da anatomik yapıların bu standart kalıptan sapması, interseks durumlarını ortaya çıkarır. Memelilerde cinsel farklılaşmayı yönlendiren temel hormon androjen olup, erkeklerde bu hormonun etkisi ikincil cinsel özelliklerin gelişimini belirler.