Eskidemirkapı, Göle
Göle, Ardahan, Türkiye'de köy
Eskidemirkapı, Ardahan'ın Göle ilçesine bağlı şirin bir köy. Bu yerleşim yeri, hem tarihî hem de kültürel açıdan oldukça zengin bir geçmişe sahip.
Eskidemirkapı'nın adı aslında Demir Kapı'ydı ve bu isim yüzyıllar boyunca farklı dillerde ve alfabelerde çeşitli şekillerde kaydedildi. 1573 yılına ait Osmanlı kayıtlarında Demür Kapu olarak geçen köy, 1885'te yabancı bir araştırmacının haritasında Damir Kapy olarak yer aldı. Rus yönetimi altında da Demirkapı adı altında iki farklı köy olarak kaydedildi: Demir Kapı Kürt ve Demir Kapı Yunan. Bugünkü Eskidemirkapı, Demir Kapı Kürt adıyla anılan köydü. Köyün bulunduğu bölge, tarihsel Kola bölgesinde yer alıyor ve bu topraklar Osmanlılar tarafından 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden alınmıştı. Bunun yanı sıra köy sınırları içinde bulunan megalit yapı kalıntıları, buranın çok eski yerleşim alanlarından biri olduğunu gösteriyor.
Demir Kapı adı altında yapılan Osmanlı kayıtlarına göre, 1573 yılında üç farklı köy bulunuyordu: Büyük Demir Kapı, Demir Kapı ve Küçük Demir Kapı. Bu köyler, o dönemde Ardahan-i Küçük livasının Kuzey nahiyesine bağlıydı. 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması sonrasında köy, Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresi altında, 1886 yılında yapılan nüfus sayımında "Demur Kapı Kürt" adıyla kaydedilen köy, Göle kazasına bağlı Arpaşeni nahiyesinin bir parçasıydı. O dönemde köyde sadece Kürtler yaşıyordu ve nüfus zamanla artış gösterdi. 1896 yılında 126 olan nüfus, 1906 yılında 168'e yükseldi.
20. yüzyılın başlarında bölgeyi gezen Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili, o yıllarda bölgenin nüfus yapısının oldukça karmaşık olduğunu ve 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında göç eden Rumlar ile Ermenilerin, Müslüman Gürcülerin yerlerine yerleştirildiğini aktarıyor. Birinci Dünya Savaşı sırasında köyü ziyaret eden gazeteci Konstantine Martvileli de, köyün "Tatar Demirkapı" adıyla anıldığını ve Rum köyüne yakın bir konumda olduğunu belirtiyor. Savaşın ardından bölge bir süre Ermenistan sınırları içinde kaldıysa da, 1921 Moskova Antlaşması ile Türkiye'ye geri verildi. 1928 yılındaki kayıtlarda Kürt Demir Kapu olarak geçen köy, zamanla Eski Demirkapı adını aldı. 1940 yılında yapılan nüfus sayımında 293 olan nüfus, 1965 yılında 492'ye yükseldi, ancak okuma yazma bilenlerin sayısı oldukça sınırlıydı.