İnternet Radyosunda Telif ve Lisans: Hangi Haklar Var, Hangi Birlik Neyi Temsil Ediyor?

Bir şarkıda eser sahibi, icracı ve yapımcı hakları ayrı ayrı izlenir. MESAM, MSG, MÜ-YAP ve MÜYORBİR'in kendi sayfalarında anlattıkları ve ABD'den bir örnek; kesin bilgi için birliklere başvurun.

Radyo 17 Eylül 2026 6 dk okuma 6 okunma

Bir internet radyosu kurmak teknik olarak bir öğleden sonralık iş olabilir: bir yayın sunucusu, bir kodlayıcı, biraz müzik. Ama ilk şarkı çaldığı anda radyo, yalnızca teknik bir düzenek olmaktan çıkar ve başkalarına ait eserleri kamuya ileten bir yayına dönüşür. O şarkının arkasında besteyi yapan, sözü yazan, şarkıyı seslendiren ve kaydı üreten ayrı ayrı insanlar ya da şirketler vardır; her birinin hakkı farklı bir yoldan izlenir.

Bu yazı hukuki tavsiye değildir. Amacı, internet radyosunda müzik yayınlarken hangi hak türlerinin gündeme geldiğini ve Türkiye'de bu hakları yöneten meslek birliklerinin kendi resmî sayfalarında ne anlattığını aktarmak. Belirli bir yayın için hangi izinlerin gerektiği, yayının türüne, kapsamına ve kullanılan repertuvara göre değişir. Kesin bilgi için ilgili meslek birliğine başvurmak gerekir.

Bir şarkıda kaç ayrı hak var?

Telif sisteminde bir kayıt, iki ayrı katmandan oluşur. Birincisi eserin kendisidir: beste ve söz. Bunun sahipleri besteci, söz yazarı, aranjör ve bu hakları yöneten müzik yayımcılarıdır (yayımcı burada müzik eserlerinin haklarını yöneten şirket anlamında). İkinci katman bağlantılı haklardır: Eseri seslendiren icracı sanatçının hakları ve sesin kaydedildiği fonogramı (ses kaydını) üreten yapımcının hakları.

Bir benzetmeyle: Bir şarkının notaları ve sözleri bir tarifse, icracı o tarifi pişiren aşçı, fonogram yapımcısı da yemeği tabağa koyup sofraya getiren işletmedir. Aynı tarif farklı aşçılar ve farklı kayıtlarla defalarca yeniden hayat bulabilir; her katmanın hakkı ayrı izlenir.

Türkiye'de dört meslek birliği

Türkiye'de müzik alanındaki haklar, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri mevzuatına göre kurulan meslek birlikleri aracılığıyla toplu olarak yönetiliyor. Radyo yayınıyla ilgili en sık anılan dört birlik ve kendi sayfalarındaki tanımları şöyle:

Birlik	Tam adı	Kimi temsil ediyor	Hak katmanı
MESAM	Türkiye Musiki Eseri Sahipleri Meslek Birliği	Besteci, söz yazarı, aranjör ve yayımcılar	Eser sahibi hakları
MSG	Musiki Eseri Sahipleri Grubu Meslek Birliği	Besteci, söz yazarı, yayımcı, aranjör	Eser sahibi hakları
MÜ-YAP	Bağlantılı Hak Sahibi Fonogram Yapımcıları Meslek Birliği	Müzik yapımcıları (fonogram yapımcıları)	Bağlantılı hak: ses kaydı
MÜYORBİR	Müzik Yorumcuları Meslek Birliği	İcracı sanatçılar (müzik eseri yorumcuları)	Bağlantılı hak: icra

Tablodaki bilgiler birliklerin kendi internet sitelerinden alındı. Eser sahiplerini temsil eden iki ayrı birlik olmasının nedeni, bir besteci ya da söz yazarının bunlardan birine üye olmasıdır; bir radyonun çaldığı repertuvar her iki birliğin üyelerinin eserlerini içerebilir.

Birlikler kendi sayfalarında ne diyor?

MESAM, kendini 1986'dan beri faaliyet gösteren, Türkiye'de fikri mülkiyet alanında kurulan ilk meslek birliği olarak tanıtıyor ve uluslararası besteci ve söz yazarları konfederasyonu CISAC ile mekanik çoğaltma alanındaki BIEM'e üye olduğunu belirtiyor. Birliğin "Müzik Kullanım Lisansı" sayfasında, radyo, televizyon, MP3, CD, DVD ve internetten dinleme gibi araçlarla müzik eserlerini kullanan ya da ileten işletmelerin meslek birliklerinden lisans sözleşmesi imzalayarak izin alması ve sözleşmedeki mali hakkı ödemesi gerektiği yazıyor. Aynı sayfaya göre radyo ve televizyon gibi yayın kuruluşları için tarife; yayının yapıldığı yer, yayın türü ve yayın içeriğindeki müzik oranı gibi ölçütlere göre belirleniyor.

MSG, kendi tanıtımında üyesi olan eser sahiplerinin eserleri için müzik kullanıcılarına kullanım izni ve lisans veren, telifleri toplayıp dağıtan bir birlik olduğunu anlatıyor. Birliğin temsili lisanslama sayfası kullanım alanlarını "Radyo-TV", "Umuma Açık Mahaller", "Canlı Performans, Konser ve Etkinlikler" ile "Dijital Lisanslama" olarak ayırıyor. Dijital lisanslama kapsamında müzik servisi sunan dijital platformlar, karasal yayınların internetten eş zamanlı iletimi ve müzik kullanan uygulamalar sayılıyor ve bu kullanıcıların, müziğin kullanım biçimi ile talep edilen iznin kapsamı göz önünde bulundurularak lisanslandığı belirtiliyor.

MÜ-YAP, sitesinde sektörün önde gelen müzik yapımcılarının girişimiyle kurulduğunu, 2000 yılında tüzel kişiliğe kavuştuğunu ve Uluslararası Fonogram Endüstrisi Birliği IFPI'nin Türkiye ulusal grubu olarak tescil edildiğini yazıyor. Birliğin temel amacı, üyelerine ait ses kayıtlarından doğan hakları toplamak ve hak sahiplerine dağıtmak olarak tanımlanıyor.

MÜYORBİR ise 2000 yılında icracı sanatçılar tarafından kurulan bağlantılı hak sahibi meslek birliği olduğunu ve müzik eseri icra eden sanatçıların icralarından doğan haklarının takibini, tahsilini ve üyelere dağıtımını yaptığını belirtiyor. Birlik, yorumcu meslek birliklerinin çatı örgütleri SCAPR ve AEPO-ARTIS'e üye.

Yurt dışından bir örnek: ABD'de SoundExchange

Farklı ülkeler aynı hak katmanlarını farklı kurumlarla yönetiyor. ABD'de ses kayıtlarının dijital yayınındaki haklar için öne çıkan kuruluşlardan biri SoundExchange. Kuruluşun sitesine göre ABD'deki dinleyicilere ulaşan internet yayıncıları ve diğer dijital müzik sağlayıcıları, her hak sahibiyle ayrı ayrı anlaşma yapmak yerine "statutory license" adı verilen, düzenlemeyle tanınmış bir lisans üzerinden ses kaydı kullanım bedelini ödeyebiliyor. Bu lisans "etkileşimsiz" hizmetler için geçerli; SoundExchange bunları genel olarak kullanıcı deneyiminin bir radyo yayınını andırdığı hizmetler olarak tanımlıyor. Yani dinleyicinin istediği şarkıyı seçip çaldığı bir platform ile akışı istasyonun belirlediği bir radyo aynı kapsama girmiyor.

Bu örnek, internet radyosu kavramının neden ayrıca tanımlandığını gösteriyor: Aynı şarkı, dinleyiciye nasıl sunulduğuna göre farklı bir izin türüne konu olabiliyor. ABD'de eser sahiplerinin (beste ve söz) hakları ise ayrı kuruluşlar üzerinden yürüyor; bu ayrıntılar da ilgili kurumlardan doğrulanmalı.

Telif ve yayın izni ayrı konular

Sık karıştırılan bir nokta daha var. Meslek birliklerinden alınan lisans müziğin kullanımıyla ilgilidir; yayın faaliyetinin kendisi ise başka bir düzenlemenin konusudur. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), internet ortamından radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayınların sunumuna ilişkin yönetmeliğin 1 Ağustos 2019'da yürürlüğe girdiğini ve internet radyo yayını için "İNTERNET-RD" adıyla ayrı bir yayın lisansı tanımlandığını duyurmuştu. Hangi yayınların bu kapsama girdiği ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konu; bunun için RTÜK'ün kendi duyuruları ve başvuru kılavuzları esas alınmalı.

Nereden başlanır?

Bir internet radyosu kurmayı düşünen biri için izlenecek yol, birliklerin sitelerinde tarif ediliyor: Hangi repertuvarı, hangi yayın biçimiyle kullanacağını netleştirip ilgili birliklerin lisanslama birimleriyle doğrudan iletişime geçmek. Tarifeler ve sözleşme koşulları yayının türüne göre değiştiği için genel bir rakam ya da "şu kadarı yeterli" gibi bir kural vermek mümkün değil.

Bu alanda önümüzdeki dönemin açık sorusu, yayın biçimlerinin giderek birbirine karışması. Bir radyo akışı, isteğe bağlı dinlenen bir bölüm arşivi ve sosyal medyada paylaşılan kısa kesitler aynı sitede yan yana durabiliyor. Her biri farklı bir izin türüne dokunabileceği için, yayını büyütmeden önce MESAM, MSG, MÜ-YAP ve MÜYORBİR'in güncel lisanslama sayfalarına bakmak ve gerektiğinde doğrudan bilgi istemek en sağlam yol olmaya devam ediyor.

İnternet radyosu serisinin diğer yazıları

Fotoğraf: Mr Cup / Fabien Barral iammrcup, CC0, Wikimedia Commons

#İnternet Radyosu #telif hakkı #Müzik Lisansı

İnternet Radyosunda Telif ve Lisans: Hangi Haklar Var, Hangi Birlik Neyi Temsil Ediyor?

Yemek tarifleri

Nasıl yapılır rehberleri

Program arşivi

Sesli ve görüntülü sohbet