GeoCities, Ziyaretçi Sayacı ve Yapım Aşamasında Gif'i: Kişisel Web Sayfalarının Çağı

GeoCities: sanal mahallelerde bir ev

Bu kültürün merkezi GeoCities'ti. Servis Kasım 1994'te David Bohnett ve John Rezner'in kurduğu Beverly Hills Internet adlı küçük şirketin projesi olarak başladı. 1995 ortasında kullanıcılara 2 MB alanla ücretsiz ana sayfa kurma olanağı verildi. Kullanıcılara "homesteader", yani yurt kuran yerleşimci deniyordu.

Sitenin en akılda kalan buluşu "mahalleler"di. Sayfalar konularına göre gerçek şehir ve semtlerin adını taşıyan bölgelere yerleşiyordu: bilgisayar sayfaları SiliconValley'ye, eğlence sayfaları Hollywood'a. Adres de mahalle adı ve sırayla verilen bir "kapı numarasından" oluşuyordu, örneğin geocities.com/RodeoDrive/ ardından bir sayı. Vikipedi'ye göre 1995 sonunda 14 olan mahalle sayısı 1996'da 29'a çıktı. Şirket 2 Ekim 1997'de milyonuncu üyesini kaydetti.

Ocak 1999'da, internet balonunun zirvesine yakın bir dönemde Yahoo! GeoCities'i 3,57 milyar dolarlık hisseyle satın aldı. Yahoo!'nun ilk kullanım koşulları kullanıcıların içeriğinin haklarını şirkete veriyordu; tepki üzerine şirket geri adım attı. Aynı yıl mahalle adresleri yerine üye adlı adreslere geçildi. Yahoo! 2009 Nisan'ında kapanış kararını açıkladı ve ABD'deki GeoCities 26 Ekim 2009'da kapandı. Kapandığında en az 38 milyon sayfa barındırıyordu. Japonya sürümü ise 31 Mart 2019'a kadar yaşadı.

Tripod, Angelfire ve 2026'da gelen son

GeoCities yalnız değildi. Tripod, 1992'de Williams College'da okuyan Bo Peabody ve Brett Hershey'in Dick Sabot ile başlattığı bir girişimdi; ücretsiz sayfa servisi 1995'te açıldı. Lycos, Tripod'u 3 Şubat 1998'de yaklaşık 58 milyon dolarlık hisseyle satın aldı. 1996'da kurulan Angelfire ise işe tuhaf bir birleşimle başlamıştı: hem web sitesi kurma hem de tıbbi kayıt deşifre hizmeti. Deşifre işini bırakıp yalnız barındırmaya odaklandı, 1997'de WhoWhere'e, 1998'de onunla birlikte Lycos'a geçti.

Bu iki servisin hikâyesi çok yakın bir tarihte bitti. Arşiv gönüllülerinden oluşan Archive Team'in kayıtlarına göre Angelfire'daki kullanıcı sayfaları Ocak 2026'daki uzun bir kesintiden sonra bir daha açılmadı. Lycos 6 Mart 2026'da ana sayfasına koyduğu kısa bir duyuruyla iki servisin 30 gün içinde kapanacağını bildirdi. Angelfire'ın ana sayfası da 24 Nisan 2026'da erişilemez oldu.

FrontPage ve Dreamweaver: kod yazmadan sayfa

Sayfa kurmak için HTML öğrenmek şart değildi. Microsoft FrontPage, 1995'te Cambridge'deki Vermeer Technologies tarafından geliştirildi. Microsoft şirketi Ocak 1996'da satın aldı, program 1997'den itibaren Office paketinin içinde de geldi. FrontPage "ne görürsen onu alırsın" (WYSIWYG) mantığıyla çalışıyordu: kullanıcı bir kelime işlemcide yazar gibi sayfayı düzenliyor, kodu program üretiyordu. Microsoft ürünü Aralık 2006'da sonlandırdı. FrontPage ile yapılmış sitelerin sunucularında kalan "_vti_" ile başlayan klasörler, programın izini yıllarca taşıdı.

Daha profesyonel bir kitlenin tercihi, Macromedia'nın Aralık 1997'de çıkardığı Dreamweaver'dı. Adobe 2005'te Macromedia'yı satın aldı ve Dreamweaver bugün de Adobe'nin abonelik paketinde yaşıyor.

Sayaç, ziyaretçi defteri, kayan yazı

O sayfaları tanımlayan süs eşyalarının her birinin kendi hikâyesi var:

• Ziyaretçi sayacı: Sayfanın kaç kez ziyaret edildiğini gösteren, çoğu zaman araba kilometre sayacını taklit eden bir görseldi. Vikipedi'ye göre 1990'larda çok yaygındı, sonra yerini ziyaretçiye hiçbir şey göstermeyen ölçüm sistemlerine, en sonunda Google Analytics gibi servislere bıraktı. Bazı ücretsiz sayaçlar, sayfanın altına başka sitelere giden küçük bağlantılar ekleyerek arama motoru sıralamasında hile aracı olarak da kullanıldı.
• Ziyaretçi defteri: Gelenlerin adını, şehrini ve bir iki satır notunu bıraktığı sayfa. Bugünkü yorum bölümlerinin atası sayılabilir.
• <marquee>: Yazıyı ekranda kaydıran bu etiket Internet Explorer'ın ilk sürümleriyle geldi ve Netscape'in yanıp sönen <blink> etiketinin karşılığı gibi görüldü. İkisi de HTML standardının parçası değildi. Göz harekete takıldığı için okumayı zorlaştırıyordu; kayan bağlantıya tıklamak da ayrı bir beceri istiyordu. Firefox, <blink> desteğini 23. sürümde kaldırdı. Etiketin mucidi olarak anılan Lou Montulli ise yalnızca fikri önerdiğini, kodunu yazmadığını söylüyor.
• "Yapım aşamasında" gif'leri: Baret, iş makinesi, sarı-siyah şerit. Çoğu sayfa asla "tamamlanmadı", bu yüzden gif'ler yıllarca yerinde kaldı. Internet Archive, 2016 Ekim'inin sonunda 20. yıl etkinliğinde GifCities adlı bir arama motoru açtı: GeoCities arşivinden çıkarılmış 4,5 milyonu aşkın hareketli gif, bunlardan 1,6 milyonu birbirinden farklı.
• Webring'ler: Aynı konudaki sayfaları bir halka gibi birbirine bağlayan sistem. Her sayfanın altında "önceki", "sonraki" ve "rastgele" bağlantıları olurdu, tıklayan kişi halkayı dolaşırdı. İlk webring, 1994'te Imperial College'da Denis Howe'un kurduğu EUROPa'ydı. Sage Weil'in Haziran 1995'te şirketleştirdiği WebRing, 1998'de GeoCities'e, 1999'da onunla birlikte Yahoo!'ya geçti.

Türkiye'de kişisel sayfalar

Türkiye'den kaç kişinin GeoCities, Tripod ya da Angelfire'da sayfa açtığına dair güvenilir bir sayı bulamadık. Bilinen, dönemin koşulları. Mynet'in kurucusu Emre Kurttepeli'nin anlatımına göre 1999'da internette içeriğe ulaşmak büyük ölçüde İngilizce bilmeyi gerektiriyordu. Milliyet gibi büyük sitelere forum ve sohbet sayfaları ancak 1998'de eklenmişti. Bu koşullarda Türkçe bir kişisel sayfa kurmak isteyenin önündeki seçenekler, büyük ölçüde yukarıda anlatılan yabancı ücretsiz servislerdi. O dönemin Türkçe kişisel sayfalarını sistemli biçimde derleyen bir arşiv projesine de biz rastlamadık; varsa, bir kuşağın dijital hafızası için değerli bir iş olur.

Arşivciler ve Neocities

GeoCities kapanırken arşiv gönüllüleri sayfaları kurtarmak için yarıştı. Archive Team, kapanışın birinci yıl dönümünde yaklaşık 900 GB'lık verisini torrent olarak paylaştığını duyurdu. Sanatçı ve araştırmacı Olia Lialina ile Dragan Espenschied, 2011'den beri "One Terabyte of Kilobyte Age" projesinde bu arşivden alınan sayfa görüntülerini otomatik olarak, sırayla yayımlıyor.

Bir de dönüş denemesi var. Kyle Drake'in 28 Haziran 2013'te açtığı Neocities, açıkça GeoCities'in ücretsiz kişisel sayfa geleneğini canlandırmayı hedefliyor. Başlangıçta her kullanıcıya 10 MB alan veriyordu.

Zaman çizelgesi

Kendi evin mi, kiracı olmak mı?

El yapımı sayfaların çoğu çirkindi, yavaştı, yarım kalmıştı. Ama sahibine aitti: rengini, yazı tipini, müziğini, kimin nereye bağlantı vereceğini sayfanın sahibi seçiyordu. Bugün aynı içerik birkaç büyük platformun şablonlarında yaşıyor ve o platformlar kapandığında GeoCities'in, Angelfire'ın başına gelen tekrar edebilir. 2026'da Angelfire'ın sessizce kapanması bu yüzden bir nostalji haberinden fazlası. Açık soru şu: bugün paylaştığımız şeylerin kaçı, otuz yıl sonra bir arşiv gönüllüsünün kurtarmasını bekliyor olacak?

İnternet Nostaljisi serisinin diğer yazıları

• İmza, avatar ve "önce arama yap": Forum ve sözlük kültürü nasıl doğdu?
• Winamp, MP3 ve Napster: Müziği bilgisayara taşıyan yılların hikâyesi
• Knight Online'dan Counter-Strike 1.6'ya: Türkiye'nin online oyun çılgınlığı
• ICQ'nun "Uh-oh" Sesinden MSN'in Titreşimine: Türkiye'nin Anlık Mesaj Yılları
• Hi5, Netlog, MySpace, Orkut: Facebook Gelmeden Önce Profilimizi Nerede Süslüyorduk?
• :-) İşaretinden (Y) ve (L) Kodlarına: İfadeler, MSN Dili ve Zincir E-postalar
• mIRC'in hikâyesi: Londralı bir öğrencinin hobisi nasıl milyonların sohbet penceresi oldu
• IRC kanal kültürü: @ işaretinin gücü, netsplit geceleri ve ChanServ'in doğuşu
• ASL? Sohbet odalarının kısa tarihi: Talkomatic'ten Java applet'lerine görgü kuralları
• Nick gelenekleri: alt çizgiler, |away ekleri, xX süslemeleri ve NickServ'in hikâyesi
• Çevirmeli Bağlantı Günleri: Türkiye İnternete Nasıl Bağlandı, Modem Neden Öyle Öterdi?
• Superonline'dan Mynet'e: Türkiye'nin İlk Portalları ve Türkçe İnternetin Kapıları
• İnternet Kafeler: Saatlik Ücret, Counter-Strike Maçları ve Kaybolan Bir Salon Kültürü

Fotoğraf: Lea Röwer, Merz Akademie, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons