Hi5, Netlog, MySpace, Orkut: Facebook Gelmeden Önce Profilimizi Nerede Süslüyorduk?

Otomatik çalan profil şarkısı, en iyi 8 arkadaş listesi, Konyalı bir mühendisin adını taşıyan Orkut... Facebook öncesi sosyal ağların yükselişi, Türkiye'deki izleri ve büyük göç.

Sohbet 17 Eylül 2026 6 dk okuma 4 okunma

Profil sayfanızı açan kişiyi önce bir şarkı karşılardı. Arka planda yıldızlar parlar, yazılar yanıp söner, sayfanın bir köşesinde "en iyi arkadaşlarınız" sıralanırdı. Kim o listede kaçıncı sıradaydı, kim listeden düşmüştü, ertesi gün okulda konuşulurdu.

Facebook'tan önce internetin sosyal hayatı tek bir adreste toplanmıyordu. Friendster, MySpace, hi5, Orkut ve Netlog aynı yıllarda farklı ülkelerde ayrı ayrı zirveye çıktı. Bu sitelerin neredeyse hepsi ya kapandı ya da başka bir şeye dönüştü; ama "profil", "arkadaş ekleme", "duvara yazma" gibi bugün sıradan saydığımız fikirleri onlar yaygınlaştırdı. Türkiye'de de izleri var: ölçümler 2009'da Netlog ve hi5'ın hâlâ yüz binlerce, milyonlarca Türk ziyaretçisi olduğunu gösteriyor.

Friendster: 30 Milyon Dolarlık Ret

Kanadalı programcı Jonathan Abrams'ın kurduğu Friendster 2003'te yayına girdi ve ilk birkaç ayda 3 milyon kullanıcıya ulaştı. Wikipedia'daki kayda göre Google aynı yıl siteyi 30 milyon dolara satın almayı teklif etti, teklif reddedildi; bu karar sonradan Silikon Vadisi'nin en çok konuşulan yanlış hesaplarından biri sayıldı. Friendster ABD'de gerilerken Güneydoğu Asya'da büyümeye devam etti: 2008'de 115 milyonu aşkın kayıtlı üyesi vardı ve en güçlü olduğu yerler Filipinler, Malezya, Singapur ve Endonezya'ydı. 2011'de oyun sitesine dönüştü, 2015'te hizmeti askıya aldı.

MySpace: Kazara Açık Kalan Kapı

MySpace 1 Ağustos 2003'te Chris DeWolfe, Tom Anderson ve Jon Hart tarafından açıldı. Wikipedia'ya göre site, eUniverse çalışanları tarafından yalnızca 10 günde yazılmıştı. MySpace'i unutulmaz yapan şey bir tasarım kararı değil, bir gözden kaçırmaydı: kodlama eğitimi platformu Codecademy'nin yazısına göre ekip, kullanıcıların profil sayfalarına kendi HTML ve CSS kodlarını eklemesini engellemeyi unutmuştu. Renkli arka planlar, parıltılı yazılar ve sayfa açılır açılmaz çalan şarkılar bu açıktan doğdu. Codecademy, profili süslemek için etiketlerle uğraşmanın pek çok genç için koda ilk giriş olduğunu yazıyor.

MySpace'in kurucularından Tom Anderson; her yeni üyenin listesine otomatik eklenen ilk arkadaş — Robert Scoble from Half Moon Bay, USA, CC BY 2.0 (Wikimedia Commons)

Yeni üye olan herkesin listesinde bir arkadaş hazır beklerdi: kurucu ortak Tom Anderson. "MySpace Tom" olarak tanınan Anderson, her yeni profile otomatik olarak ilk arkadaş olarak eklenirdi. 2010'da bu yeri "Today On MySpace" adlı bir hesap aldı.

Rakamlar baş döndürücüydü. News Corporation siteyi Temmuz 2005'te 580 milyon dolara satın aldı. MySpace Haziran 2006'da ABD'nin en çok ziyaret edilen sitesi oldu, Nisan 2008'de aylık 115 milyon ziyaretçiye ulaştı; ertesi ay Facebook onu geçti. Haziran 2011'de site, Specific Media ve şarkıcı Justin Timberlake'e yaklaşık 35 milyon dolara satıldı. Hikâyenin en acı ayrıntısı 2019'dan: bir sunucu taşıma işleminde 2016 öncesinde yüklenen içerik yedeksiz biçimde kayboldu; Wikipedia'daki kayda göre 50 milyonu aşkın şarkı ve 12 yıllık içerik geri gelmemek üzere gitti.

hi5: Latin Amerika'nın Gözdesi

hi5, Ramu Yalamanchi tarafından San Francisco'da kuruldu ve 27 Haziran 2003'te açıldı. 2007'de MySpace'in ardından dünyanın en büyük ikinci sosyal ağıydı; 2008'de aylık tekil ziyaretçide Facebook ve MySpace'in arkasından üçüncü sıraya indi. En güçlü olduğu bölge Latin Amerika'ydı. Tagged, hi5'ın varlıklarını Aralık 2011'de satın aldı; bugün eski adres Tagged'a yönleniyor.

Orkut: Konyalı Bir Mühendisin Adı

Bu listede Türkiye'ye en doğrudan bağlanan isim Orkut. Site, adını kurucusu Orkut Büyükkökten'den alıyor. 6 Şubat 1975'te Konya'da doğan Büyükkökten, Bilkent Üniversitesi'nde bilgisayar mühendisliği okudu, Stanford'da yüksek lisans ve doktora yaptı. Stanford'da 2001 sonbaharında Club Nexus adlı, kampüse özel bir sosyal ağ kurmuştu.

Google'a geçtikten sonra şirketin çalışanlarına zamanlarının beşte birini kendi projelerine ayırma imkânı tanıyan "yüzde 20" uygulamasıyla Orkut'u geliştirdi. Site 22 Ocak 2004'te sessizce açıldı. Kullanıcılar birbirlerinin profiline "scrap" denen kısa mesajlar bırakıyor, arkadaşları hakkında "testimonial" yani tanıklık yazıları yazıyordu. Orkut'un büyük sahnesi ise Türkiye değil, Brezilya ve Hindistan oldu: Eylül 2014'teki trafiğin yüzde 55,5'i Brezilya'dan, yüzde 18,4'ü Hindistan'dan geliyordu. Google siteyi 30 Eylül 2014'te kapattı.

Netlog: "ASL" Sorusundan Doğan Site

Netlog'un ilk adı, sohbet odalarının klasik "yaş, cinsiyet, yer" sorusunu çağrıştıran ASL.TO'ydu. Lorenz Bogaert ve Toon Coppens 1999'da Belçika'nın Gent kentinde kurduğu site 2002'de Redbox, ardından Netlog adını aldı. 2007'de 28 milyon üyesi vardı; zirvede 20'den fazla dilde 94 milyonu aşkın kayıtlı kullanıcıya ulaştı. Ocak 2011'de Massive Media grubuna katıldı, 2015'te grubun tanışma sitesi Twoo ile birleşti ve kendi adıyla hizmet vermeyi bıraktı.

Türkiye'de Tablo: 2009'da Kim Nerede?

Türkiye'de bu sitelerin gerçek ağırlığını en iyi, Facebook'un çoktan öne geçtiği 2009 yılına ait ölçümler gösteriyor. comScore'un Mayıs 2009 verisine göre evden ve işten bağlanan 15 yaş üstü kullanıcılar arasında sosyal ağların aylık tekil ziyaretçi sayıları şöyleydi:

Site	Türkiye'den aylık ziyaretçi (Mayıs 2009)
Facebook	13,1 milyon (erişim yüzde 72,4)
Mynet Eksenim	2,5 milyon
Netlog	2 milyon
MySpace	1,1 milyon
hi5	897 bin

Aynı şirketin Eylül 2009 ölçümünde Facebook'un ziyaretçisi 16 milyonu geçmiş, Netlog 1,83 milyona gerilemişti. Göç gözle görülür hâldeydi.

Akademik bir çalışma da benzer bir resim çiziyor. Dr. Gülüm Şener'in Aralık 2009'da inet-tr konferansında sunduğu "Türkiye'de Facebook Kullanımı Araştırması"na göre Türkiye, 14 milyonu aşkın kullanıcıyla Facebook'ta ülkeler arasında üçüncü sıradaydı. Ankete katılanların yüzde 41,1'i Facebook'a 2007'de üye olmuştu; Şener 2007'yi "Facebook'un Türkiye'de tanındığı ve yaygınlaştığı yıl" olarak tanımlıyor. Aynı ankette Facebook dışındaki üyelikler de soruldu: katılımcıların yüzde 19,2'si MySpace'e, yüzde 11,4'ü hi5'a, yüzde 6,2'si Netlog'a, yüzde 5,5'i Yonja'ya, yüzde 4,7'si Orkut'a üyeydi.

Bu oranlar dikkatle okunmalı. Anket Facebook'ta kurulan bir grup üzerinden yapıldı, yalnız 254 kişi yanıt verdi ve katılımcıların eğitim düzeyi Türkiye ortalamasının belirgin biçimde üzerindeydi. Yani sonuçlar ülkeyi değil, Facebook'a erken geçen, çoğunlukla üniversiteli bir kesimi yansıtıyor.

Göçü hızlandıran bir etken de dildi. Webrazzi'nin o dönemki haberlerini aktaran Barış Çakmakçı'nın yazısına göre Facebook, 2008 baharında Türkçe arayüzü kullanıcıların gönüllü çevirisiyle hazırlamaya başladı ve Türkçe arayüz Ağustos 2008 sonunda yaygın biçimde kullanıma girdi. Çakmakçı'ya göre İngilizce arayüzlü bir merak alanı, böylece ailelerin, sınıfların ve mahalle çevrelerinin toplandığı bir ilan panosuna dönüştü.

Geriye Ne Kaldı?

Bu sitelerin çoğundan geriye yalnız anılar kaldı; MySpace örneğinde ise anılar bile kısmen silindi. Şener'in 2009 anketindeki bir bulgu, bugünkü tartışmalara da ışık tutuyor: katılımcıların yüzde 98'i listesine önceden tanıdığı kişileri eklerken, tanımadıklarını ekleyenlerin oranı yalnız yüzde 6,6'ydı. Hi5 ve Netlog'un yeni insanlarla tanışma kültüründen, tanıdıklarla iletişimi sürdüren Facebook düzenine geçiş belki de en büyük değişimdi. Aradan geçen yıllarda sosyal ağlar yeniden "yabancılarla tanışma" ile "tanıdıklarla kalma" arasında gidip geliyor; hangisinin kalıcı olacağı hâlâ açık bir soru.

İnternet Nostaljisi serisinin diğer yazıları

Fotoğraf: Mark Schierbecker, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

#Sosyal Medya #İnternet Nostaljisi

Hi5, Netlog, MySpace, Orkut: Facebook Gelmeden Önce Profilimizi Nerede Süslüyorduk?

Yemek tarifleri

Nasıl yapılır rehberleri

Program arşivi

Sesli ve görüntülü sohbet