Eudoksos (denizci)
Antik Yunan denizci ve coğrafyacı
Kizikoslu Eudoksos, MÖ 130 civarında yaşamış bir Yunan denizci ve Mısır’daki Helenistik Ptolemaios hanedanının VIII. Ptolemaios’un hizmetinde bulunmuş bir keşifçi olarak bilinir. Kendisinin Umman Denizi’ni keşfettiği ve daha sonra Hint Okyanusu’na yöneldiği kayıtlarda yer alır.
Strabon’un Coğrafya adlı eserine göre, Poseidonius’un anlatımına göre, Hint muson rüzgarları eşliğinde ilk kez MÖ 118 veya 116’da Kizikoslu Eudoksos yelken açmıştır. Hindistan’dan gelen bir denizci, Kızıldeniz’de kurtarıldıktan sonra İskenderiye’ye getirildi ve VIII. Ptolemaios’a teslim edildi. Bu Hintli, Yunan denizcilerine Hindistan’a giden yolu göstermek istediğini belirtti. Ptolemaios, Eudoksos’u iki kez Hindistan’a gönderdi; ilk sefer MÖ 118’de Hint rehberi eşliğinde, ikinci sefer ise MÖ 116’da rehbersiz olarak gerçekleşti. İkinci yolculukta, Eudoksos aromatik maddeler ve değerli taşlarla dolu bir kargo getirerek dönmüş, ardından yeniden yola çıkmıştır.
Strabon, bu anlatıların doğruluğu konusunda şüpheciydi, ancak modern araştırmacılar metni nispeten güvenilir bulmaktadır. MÖ 2. yüzyılda Yunan ve Hint gemileri, Aden (Yunanlar tarafından Eudaemon) gibi Arap limanlarında buluşarak ticaret yapmaya başlamıştı. Ancak Aden’in ötesine geçmek, uzun ve zorlu bir yolculuk olduğundan nadir görülürdü. Muson rüzgarlarının varlığı Hint denizcileri tarafından bilinmesine rağmen, bir Yunan gemisinin bu rüzgarlardan faydalanarak Hindistan’a ulaşması ancak daha sonraki dönemlerde mümkün olmuştur. MÖ 50’ye gelindiğinde, Kızıldeniz’den Hint Okyanusu’na giden Yunan ve Roma gemilerinin sayısı belirgin biçimde artmıştır.
Eudoksos’un ikinci Hindistan seferinden dönüşte, rüzgar onu Aden Körfezi’nin güneyine ve Afrika kıyılarından bir miktar aşağıya sürüklemiştir. Doğu Afrika sahilinde bir gemi enkazı bulmuş ve yerel halktan gelen bilgilerle, bu geminin Romalı bir denizcinin Baetica’daki Gades (günümüzde Cádiz) limanından çıktığını ve kıyı boyunca güney yönünde ilerlediğini anlamıştır. Bu gözlem, ona Afrika kıtasının kıyılarını dolaşma fikrini aşılamış ve sonraki denizcilik girişimlerine ilham kaynağı olmuştur.