Firdevsî

Firdevsî, 940 yılında Tus’ta doğmuş ve 1020 yılında aynı şehirde vefat etmiş bir Fars şairidir. Samanîler ve Gazneliler döneminde, İran edebiyatının en önemli isimlerinden biri olarak kabul edilir. Pehlevice öğrenmek için Zerdüşt rahipleriyle ya da babasıyla çalışmış, Arapça’yı da şiir yazabilecek derecede iyi bilmiştir.

En tanınmış eseri, 60 000 beyitten oluşan Şehname’dir; bu eser, ilk insanlardan III. Yezdigirt’e kadar İran tarihini anlatır. Şehname’yi tamamlayıp 1010’da Gazneli Mahmut’a sunduğunda aylık maaşından memnun kalmayınca sultana sert bir eleştiri yöneltmiş ve bu yüzden Gazne’den ayrılmak zorunda kalmıştır. Ardından bir süre Herat’ta ve Taberistan emiri Şehriyar yanında kalmış, sonunda doğduğu Tus’a geri dönerek orada hayatını kaybetmiştir.

Firdevsî’nin Dihkân kökenli bir aileye mensup olduğu, doğum tarihinin kesin olarak bilinmediği ve Gazneli Mahmut’un düşüncelerini etkileyen bilginlerden biri olduğu bilinir. Mahmut, Firdevsî gibi bilginlere maddi ve manevi destek sağlamıştır.

Şii inancına sahip olmasına rağmen, Şehname’de ilk üç halifeyi över ve Turanlılar ile İranlıların eski İran hükümdarları Tur ve İr’den geldiğini belirterek bu iki topluluğu kardeş sayar. Aynı zamanda, eski İran dinine hâlâ bağlı olduğu gerekçesiyle mecusilik düşüncelerini eserine yansıtmış ve bu durum, bazı dini otoritelerin onun cenaze namazını kılmak istememesiyle sonuçlanmıştır.