Fizyoloji

Fizyoloji, yani işlevbilim, canlıların mekanik, fiziksel ve biyokimyasal işlevlerini, ayrıca bu işlevleri yöneten sistemleri inceleyen bir bilim dalıdır. Bu alanda çalışan bilim insanlarına fizyolog denir ve Nobel Fizyoloji ya da Tıp Ödülü, fizyolojideki en prestijli ödül olarak kabul edilir.

Kelimenin kökeni, Antik Yunan’da “doğa” ya da “köken” anlamına gelen physis ve “bilim” anlamındaki -logia eklerinden gelir.

Canlıların hayatta kalabilmesi için beslenme, solunum, dolaşım, boşaltım ve üreme gibi temel faaliyetleri yerine getirmesi gerekir. Tek hücreli organizmalarda bu görevler, hücrenin içinde bulunan organeller tarafından tek bir birim olarak yürütülür. Çok hücreli varlıklarda ise bu işlevler, hücre toplulukları tarafından paylaşılır; hücreler görevlerine göre farklılaşır, bazıları üreme, bazıları destek ve hareket, bazıları ise gaz ve besin taşıma gibi özel roller üstlenir.

Aynı yapı ve işleve sahip hücrelerin oluşturduğu gruplara doku denir. Bitkilerdeki dokular bitkisel, hayvanlardaki dokular ise hayvansal olarak adlandırılır. Doku çeşitliliği, organların ve sistemlerin oluşmasını sağlar; örneğin insan vücudunda kan, kas, kemik, sinir, yağ ve epitel gibi çeşitli doku tipleri bulunur. Her bir doku, içinde barındırdığı hücrelerin şekli, büyüklüğü ve düzeni açısından özgün bir yapıya sahiptir.

Bu hiyerarşik yapı hücre → doku → organ → sistem → organizma şeklinde ilerler. Fizyoloji, bitki ve hayvan fizyolojisi olarak iki ana başlıkta ele alınsa da, temel prensipleri tüm canlılar için geçerlidir; örneğin maya hücrelerinde öğrenilen bilgiler insan hücrelerine de uygulanabilir.

Fizyolojinin temel özelliği, incelenen sistemlerin sabit değil, sürekli değişen ve dinamik bir yapıya sahip olmasıdır. Hücreler, çevresel koşullara sürekli yanıt verir ve bu yanıtlar, iç ortamın fiziksel ve kimyasal dengesini korumaya yöneliktir. Hayvanlarda bu denge, duyusal alıcılar sayesinde dış ve iç değişiklikleri algılayarak, kaslar, böbrekler, karaciğer ve endokrin bezler gibi organlarda uygun tepkilerin ortaya çıkmasını sağlar; böylece organizma yeni koşullara uyum sağlar.