Hendek, Sakarya

Hendek, Sakarya iline bağlı bir ilçedir; coğrafi konumu bakımından küçük bir kısmı Karadeniz Bölgesi, geri kalanı ise Marmara Bölgesi sınırları içinde yer alır. İlçe, 92 mahalleden oluşur ve 2024 yılı ADNKS verilerine göre toplam nüfusu 92 729’dur. Yeni büyükşehir belediye yasası gereği köyler mahalleye dönüşmüş olduğundan, kırsal nüfus ayrı bir tabloda yer almaz.

Yüzölçümü 646 km² olan Hendek’in merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 177 metredir. İlçe, eski adıyla E‑5 (günümüzde D‑100) karayolunun üzerinde, İstanbul’a 170 km, Ankara’ya 275 km ve Adapazarı’na 30 km mesafede konumlanmıştır; TEM Otoyolu da ilçenin güneyinden geçer. Sakarya’nın on metropol ilçesinden biri olan Hendek, bölgenin ulaşım ağında önemli bir noktadır.

Tarihi çok eskiye dayansa da, Osmanlı öncesi dönemine dair ayrıntılı bilgi bulunmamaktadır. Doğu Roma döneminde İstanbul‑Anadolu geçiş yolu üzerindeki bir yerleşim olarak “Lateas” adıyla kayıtlara geçen bölge, Osmanlı döneminde Konur Alp’in komutasındaki Osman Bey’in askerleri tarafından ele geçirilmiş ve bir süre “Konuralp” olarak anılmıştır. 12. yüzyılda Türkistan’ın Gürcan bölgesinden gelen kabilelerin buraya yerleşip “Handok” adını verdikleri, zamanla “Hendek” hâline geldiği düşünülür. Kanuni Sultan Süleyman zamanında köy statüsünde olan Hendek, 1877‑1878 Osmanlı‑Rus Savaşı sonrasında Kafkasya’dan gelen göçmenlerle nüfusu artmış ve nahiye statüsüne yükselmiştir. Balkanların Osmanlı’dan çıkması sonrası da bölgeye göçmenler yerleşmiştir. 1907’de kurulan belediye teşkilatı, Cumhuriyet’in ilanından sonra Kocaeli’ye bağlı bir kaza olarak devam etmiş ve Sakarya’nın 21 Haziran 1954’te il ilanıyla Hendek de ilçe statüsüne kavuşmuştur.

Yerel basın açısından Hendek, 19 Aralık 1958’de “Hendek Postası” adlı gazetenin çıkışıyla medyaya adım atmıştır. Ardından “Şafak”, “Bizim Hendek”, “Yeşil Hendek” (hem Hendek hem Adapazarı versiyonları), “Hendek Adalet”, “Hendek Ekspres”, “Hendek Haber”, “Hendeğin Sesi”, “Hendek Şafak”, “Hendek Medya Haber” ve “Hendek Gerçek Haber” gibi çeşitli gazete ve dergiler de yayın hayatına girmiştir. Bu yayınlar, ilçenin kültürel ve sosyal yaşamına ışık tutmaya devam etmektedir.