Vasco de Ataíde, 1500 yılında Pedro Álvares Cabral komutasında Hindistan'a gönderilen Portekiz filosunda gemi kaptanı olarak yer alan denizcidir. Adı, yolculuğun ilk haftalarında gemisi ve mürettebatıyla birlikte iz bırakmadan kaybolmasıyla tarihe geçmiştir. Hayatının bu seferden önceki dönemine dair güvenilir bilgi yok denecek kadar azdır.
Filodan kopuş
On üç gemiden oluşan filo 9 Mart 1500'de Lizbon'dan, Tejo Nehri'nin ağzından denize açıldı. Gemiler 22 Mart'ta Yeşil Burun Adaları'nın önünden geçti ve Atlantik'in açıklarına yöneldi. Ataíde'nin komutasındaki gemi, kayıtlara göre yaklaşık 150 kişilik mürettebatıyla, bunun hemen ardından gelen gece ya da sabah filodan ayrı düştü.
Seferin kâtibi Pêro Vaz de Caminha'nın kral I. Manuel'e yazdığı ünlü mektupta olay kısaca anlatılır: Caminha'ya göre ortada gemiyi sürükleyecek sert ya da ters bir rüzgâr yoktu; Cabral gemiyi bulmak için arama yaptırdı, ancak bir daha görülmedi. Fırtına, sis ya da yardım çağrısı kaydedilmemiş olması, kaybı dönemin en çok merak edilen olaylarından biri hâline getirmiştir.
Bu kayıp yüzünden Ataíde'nin gemisi, filonun Nisan 1500'de bugünkü Brezilya kıyılarına ulaştığı ve Avrupalıların bölgeye ilk kayıtlı varışının gerçekleştiği sırada orada değildi. Bazı Portekiz kroniklerinde geminin Ümit Burnu açıklarında kaybolduğu da yazılır; bu farklı anlatılarda Ataíde'nin aynı seferdeki kaptanlardan Luís Pires ile karıştırıldığı görülür.
Vasco de Ataíde'nin akıbeti bugün de bilinmiyor. Hakkında bilinenler, büyük ölçüde Cabral seferini anlatan birkaç belgedeki kısa satırlardan ibarettir.
