İbn Hurdâzbih

İbn Hurdâzbih ya da tam adıyla Ebü'l-Kāsım Ubeydullāh bin Abdillâh bin Hurdâzbih, günümüze kadar ulaşan Kitâbü'l-mesâlik ve'l-memâlik'in yazarı, bir Fars coğrafyacı ve 9. yüzyılın devlet kurumlarında çalışan üst düzey yöneticidir. Büyükbabası Hurdabe, bir Zerdüşt idi ki Belh'li Bermekîler ailesinin çağrısı üzerine İslamı kabul etti. Babası Abdullah Abbasi Halifesi al-Maʾmun döneminde 816-17 yılları arasında Taberistan valisi idi.

İbn Hurdâzbih, tam adıyla Ebü’l‑Kâsim Ubeydullah bin Abdillâh bin Hurdâzbih, 820‑912 yılları arasında yaşamış bir Fars coğrafyacısı ve 9. yüzyılın üst düzey devlet yöneticilerinden biridir. Büyükbabası Zerdüşt bir Hurdabe, Belh’li Bermekîler ailesinin davetiyle İslam’ı kabul etmiştir; babası Abdullah ise Abbasi Halifesi al‑Ma’mun döneminde 816‑817 yıllarında Taberistan valisi olarak görev yapmıştır. İbn Hurdâzbih Horasan’da doğmuş gibi görünse de, eğitim ve kültür açısından Bağdat’ta büyümüştür; burada müzik eğitimi almış ve babasının yakın arkadaşı ünlü şair‑şarkıcı İshak Mavsilî’nin etkisiyle müziğe derin bir ilgi geliştirmiştir.

Gençliğinde Halifelik hizmetlerine katılan Hurdâzbih, önce Cebal, ardından Samarra ve Bağdat’ta ulak (barīd) ve posta işleriyle ilgilenmiş, daha sonra halifelerin sohbet arkadaşlığı (nedim) görevini üstlenmiştir. En çok tanınan eseri Kitâb‑ül‑Mesâlik ve‑l‑Memâlik adlı coğrafya kitabıdır; bu eser 846‑847 yıllarında Samarra’da kaleme alınmıştır. Kitap, İslam dünyasındaki ticaret ve posta yollarını, Hazar Denizi’nden Rusya’nın Avrupa yakasına, Kuzey Afrika’dan İspanya’ya kadar uzanan durakları ve mesafeleri ayrıntılı bir şekilde listeler. İbn Hurdâzbih, bu eserinde Irak’tan başlayıp kuzey‑doğu İran, Türk toprakları, Fergana, Sind, Arap Yarımadası’nın güney ve batı kesimleri, Suriye, Ermenistan, Bizans, Mısır ve Mağrib’e kadar uzanan bir ağ oluşturmuş, coğrafya biliminin gelişiminde önemli bir kilometre taşı sunmuştur.

Coğrafya dışındaki eserleri de çeşitlidir. Müzik dinleme görgüsü üzerine yazdığı Adab al‑samāʿ adlı kitap, müzik ve enstrümanlar hakkında bilgiler içeren Ketâb al‑lahw wa‑l‑malāhī ve içecekler üzerine kaleme aldığı Ketâb al‑šarāb gibi eserler onun kültürel ilgi alanlarını gösterir. Yemek pişirme sanatıyla ilgili Ketâb al‑ṭabīkò, gök cisimleri üzerine Ketâb al‑anwāʾ, sohbet arkadaşlığı üzerine Ketâb al‑nodamāʾ wa‑l‑jolasāʾ ve farklı milletlerin krallarıyla ilgili geniş bir derleme olan Ketâb al‑kabīr fi‑l‑tārīkh** adlı kitapları da yazarın edebi üretkenliğinin bir başka yönünü ortaya koyar.

48 goruntulenme