JİTEM

İçişleri Bakanlığı’nın onayı veya Genelkurmay’ın onayı olmadan kurulan JİTEM, Jandarma Genel Komutanlığı’nın kendi inisiyatifiyle oluşturduğu bir terörle mücadele birimidir. Tam adı “Jandarma İstihbarat ve Terörle Mücadele Grup Komutanlığı” olmasına rağmen, kurucularından Ahmet Cem Ersever, bu örgütün gerçek adı olarak “Jandarma İstihbarat Grup Komutanlığı” (JİGK) olduğunu söyledi.

JİTEM’in varlığı uzun süre resmi olarak kabul edilmemiş olsa da, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’nın başlattığı soruşturma sonucunda devlet JİTEM’in gerçekliğini resmi olarak kabul etti. Özellikle Güneydoğu Anadolu’da yaşanan faili meçhul cinayetler içinde bu birimin sorumlu olduğu iddiaları gündeme geldi. Uluslararası Af Örgütü de bölgedeki pek çok infazın devlet yetkililerince yürütüldüğünü belirtti. Kamuoyunun çoğu, bu cinayetleri işleyen yetkililerin JİTEM mensupları olduğunu düşünmektedir. 19 faili meçhul cinayete ilişkin soruşturmanın sonucunda yargılanan tüm sanıklar Aralık 2019’da beraat ettikten sonra, JİTEM’in rolü hâlâ tartışma konusudur.

JİTEM’in kuruluş tarihine dair farklı rapor ve belgeler olsa da, 27 Ağustos 1987’de Jandarma Genel Komutanlığı İstihbarat Başkanlığı’na bağlı olarak “Jandarma İstihbarat ve Terörle Mücadele Grup Komutanlığı (JİTEM)” adıyla kurulduğu bildirilmektedir. İlk aşamada Mardin, Silopi ve Batman’da faaliyet gösteren iki grup ve on bir tim bu yapıyı oluşturmuştur. Susurluk skandalından sonra TBMM’de kurulan Susurluk Komisyonu’na bilgi veren eski Jandarma Genel Komutanı Teoman Koman, Jandarma içinde JİTEM adında resmi bir örgüt olmadığını, ancak bu ismi kullanılan ve yasa dışı faaliyetlerde bulunan bir grup olduğunu ifade etmiştir.

Binbaşı Ersever’in “İtirafları” adlı kitabının yazarı Soner Yalçın, JİTEM’in 1987’de Arif Doğan tarafından Jandarma İstihbarat Daire Başkanlığı bünyesinde kurulduğunu ve İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Diyarbakır, Samsun ve Erzurum’da örgütlendiğini öne sürmektedir. Yalçın, JİTEM içinde “muvazzaflar” ve hapishaneden özel izinle çıkarılan PKK itirafçıların bulunduğunu iddia eder. Susurluk Raporu da Yalçın’ın bazı iddialarını doğrularken, JİTEM’in özel timlerin idaresi amacıyle Hulusi Sayın’ın Jandarma Genel Komutanlığı Kurmay Başkanlığı döneminde kurulduğunu ve bölgede etkin çalışmalar yürüttüğünü belirtmektedir.

1995 Nisan’da TBMM Faili Meçhul Cinayetler Komisyonu tarafından hazırlanan raporda ise JİTEM’in faaliyetleri net bir şekilde anlaşılmadığı, devlet organlarının yasal sınırları aşarak yeni kurumlar oluşturduğu ve polisten habersiz operasyonlar gerçekleştirdiği vurgulanmıştır. Rapora göre, JİTEM’in yasal dayanağı olmayan ve kuruluş amacından saparak çeşitli yasa dışı eylemlerde bulunduğu ifade edilerek, bu teşkilatın faaliyetlerin sona ermesi gerektiği önerilmiştir.