Muhammed el-Fezârî
Muhammed el-Fezârî, Abbâsîlerin ilk döneminde Bağdat'ta çalışmış astronom ve matematikçidir. Hint gökbilimini Arapçaya aktaran ilk çevirilerden birini hazırlaması ve İslam dünyasında usturlap yapıp kullanan ilk kişi olarak anılmasıyla tanınır. Doğum tarihi bilinmiyor; ölümü kaynaklarda 796 ya da 806 olarak geçer.
Tam adı Ebû Abdillâh Muhammed b. İbrâhîm b. Habîb b. Semüre b. Cündeb el-Fezârî el-Kûfî'dir. Künyesindeki nisbe, ailesinin Kûfe ile bağını gösterir; babası İbrâhîm b. Habîb'dir.
Hint gökbiliminin aktarımı
Halife Mansûr döneminde, 771 ya da 773 yılında Sind bölgesinden Bağdat'a gelen elçilik heyetinin içinde Hintli bir astronom da bulunuyordu. Halife, bu bilginin getirdiği Sanskritçe gökbilim metninin Arapçaya kazandırılması işini Fezârî'ye verdi. Ortaya çıkan eser, Brahmagupta geleneğine dayanan hesap yöntemlerini içeren ve Zîcü's-Sindhind adıyla bilinen astronomi cetvelleridir.
Bu çalışma, Hint hesap tekniklerinin ve sayı sisteminin İslam dünyasına geçişinde önemli bir aracı oldu. Aynı dönemde Ya'kûb b. Târık da benzer metinler üzerinde çalışmıştı.
Sindhind çizgisinde hazırlanan zîcler, doğuda 10. yüzyılın başlarına, Endülüs'te ise 12. yüzyıla kadar kullanılmayı sürdürdü. Fezârî'nin bu alandaki diğer eserleri arasında Kitâbü'z-Zîc adlı cetvel kitabı, usturlap ve gök küresi gibi aletlerin yapımı ve kullanımı üzerine risaleler ile yıldızlar bilgisini manzum olarak anlatan bir kaside sayılır. Bu eserlerin büyük kısmı günümüze ulaşmamış, içerikleri sonraki yazarların aktarımlarından bilinmektedir.
Fezârî, Abbâsî sarayında yürütülen çeviri faaliyetlerinin ilk temsilcilerinden biri olarak İslam astronomisinin kuruluş döneminde belirleyici bir yer tutar.
