Nizâmülmülk

Nizâmülmülk, 10 Nisan 1018 tarihinde Horasan’ın Tus şehrinde dünyaya gelmiştir. Doğduğu dönem şehrin hâkimiyeti Gaznelilerin elindeydi ve genç yaşta Gazne sultanları için hizmete başladı. İlk görevini Horasan valisinin yanında alarak devlet işlerine adım attı; 1059’da Gaznelilerin Horasan valisi oldu. 1063’te Selçuklu Devleti’nin Belh valisinin yanına geçerek bu yeni yönetimde kariyerine devam etti ve 1064 yılında Büyük Selçuklu Devleti’nde vezirliğe yükseldi.

Alp Arslan (1063‑1072) ve onun oğlu Melikşah (1072‑1092) dönemlerinde baş vezir olarak hizmet veren Nizâmülmülk, “devletin düzeni” anlamına gelen ismini Abbâsî halifesi Kâim bi Emrillah’tan almıştır. Aynı zamanda Siyâsetnâme adlı eserin de yazarıdır; bu eser, yöneticilere rehberlik etmeyi amaçlayan bir siyaset kitabı olarak büyük takdir toplamıştır. Dönemin nakşibendi şeyhi Ebu Ali Farmedi’ye duyduğu saygı da bilinir.

Vezirliğinin son yıllarında, Haşhaşî hareketine mensup bir suikastçi tarafından düzenlenen bir saldırı sonucu 14 Ekim 1092’de öldürülmüştür. Katli, Alamut Kalesi’ne sığınan bir grup Haşhaşî nin bir bölümünün hatalı bir taktik uygulaması ve Nizâmülmülk’ün bir hamamdan çıkıp yemek yerken zehirli bir bıçakla vurulmasıyla gerçekleşmiştir. Ölüm haberi, 22 Ekim 1092’de Bağdat’a ulaşmıştır.

Vezirlik süresi yaklaşık 27 yıl sürmüş ve bu dönemde nüfuzu çok geniş olduğu için bazı saray mensupları onu ortadan kaldırmakta tereddüt etmiştir. Tac’ül‑Mülk adlı hazinedar, Nizâmülmülk’ün büyük bir servete ve güçlü bir yapıya sahip olduğunu, hatta 20 000 kadar köle tuttuğunu dile getirmiştir. Bu durum, onun ölümüne yol açan planların arkasındaki motivasyonlardan biri olarak görülür.