Pedanios Dioskurides
Dioscorides Pedanius, M.Ö. 40‑90 yılları arasında Roma İmparatorluğu döneminde yaşamış, Anadolu’nun Kilikia bölgesinde Anazarbos (bugünkü Anazarva) yakınlarında doğmuş bir hekim ve farmakoloji bilginiydi. Osmanlı kaynaklarında “Skoridos” adıyla anılan bu bilim insanı, Roma ordusunda, özellikle Neron zamanında tıp departmanında görev yapmış ve ordu için tedavi yöntemleri geliştirmiştir. Bitki sınıflandırmalarında ve ilaçların sistematik tanımlanmasında gösterdiği üstün çaba, modern botanik biliminin temel taşlarından biri olarak kabul edilmesine yol açmıştır.
En bilinen eseri, M.Ö. 50‑70 yılları arasında yazılmış “De Materia Medica” (Tıbbi Malzeme Üzerine) adlı kitaptır. Beş bölümden oluşan bu metin, 660’dan fazla bitkisel, 35 hayvansal ve yaklaşık 90 kimyasal maddeyi kapsamaktadır. Kitap, hem Antik Yunan hem de Roma medeniyetlerinde tedavi rehberi olarak 1500 yıl boyunca temel kaynak olmuştur. Bölümler sırasıyla kokulu bitkiler, canlılar, kök ve otlar ile şaraplar ve anorganik maddeler üzerine kuruludur.
Dioscorides’in çalışmaları, İskenderiye ve Atina’da tıp eğitimi almasının ardından Neron ve Vespasianus ordularında hekim olarak hizmet verirken elde ettiği tecrübelerle şekillenmiştir. Bilgileri, Anadolu ve Akdeniz bitki örtüsünü kapsamaktadır ve günümüzde de bazı bitkiler aynı tedavi amaçları için kullanılmaktadır. Kitabın Arapça, Süryanice ve Hristiyan Latin dillerine çevirileri, 9. yüzyılda Grekçe’den başlayan yolculukta sürdürülmüş ve bugün İstanbul Kütüphaneleri’nde Arapça kopyalar bulunmaktadır.
Orijinal Yunanca metnin en eski nüshası, “İstanbul Kodeksi” ya da “Viyana Kodeksi” olarak bilinen 512 yılındaki bir yazmadır. Bu eser, Olybrius’un kızı Anicia Juliana’nın emriyle hazırlanmış ve daha sonra Avusturya Habsburgları tarafından 100 düka altına alınıp Viyana’ya taşınmıştır. Bugün Avusturya Milli Kütüphanesi’nde muhafaza edilen bu valfiz, 984 parşömen sayfası, 479 renkli bitki resmisi ve Galen ile Dioscorides’in eserlerinden ayrı bir kuş risalesi içermektedir. Eserin görsel ve bilimsel değerleri, botanik tarihinin yanı sıra sanat tarihine de ışık tutmaktadır.