Pîrî Reis
Türk denizci (kaptânıderyâ) ve haritacı (1465–1553)
Pîrî Reis (Osmanlıca: پیری رئیس, 1465‑1470 Gelibolu – 1554 Kahire), asıl adı Muhyiddin Pîrî Bey ve künyesi Ahmed ibn‑i el‑Hac Mehmed El Karamanî, Osmanlı döneminin önde gelen denizcilerinden ve haritacılarından biri olarak tanınır. Amerika kıtasını da içeren dünya haritaları ve “Kitâb‑ı Bahriye” adlı denizcilik rehberiyle ün kazanmıştır. Bunun yanı sıra “Hadikat‑ül Bahriye”, “Bilad‑ül Aminat” ve “Eşkalname” gibi eserler de kaleme almıştır.
Kaynaklara göre, Pîrî Reis Karamanlı bir aileye mensuptur. Babası Karamanlı Hacı Mehmed, amcası ise ünlü denizci Kemal Reis’tir. Ailenin, Fatih Sultan Mehmed zamanında Karaman’dan İstanbul’a getirildiği, bir süre başkentte yaşadıktan sonra Gelibolu’ya yerleştiği belirtilir. 1500 civarında Modon’da gerçekleşen deniz muharebesinde 30‑35 yaşlarında bir gemi reisi olarak kayıtlara geçen Pîrî Reis’in doğum yılı da bu döneme denk gelmektedir.
Denizcilik hayatı, amcası Kemal Reis ile birlikte Ege adalarında başlayan Pîrî Reis, Eğriboz çevresinde zaman geçirirken daha sonra Cerbe Adası’na yerleşip korsanlık faaliyetlerine katılmıştır. İspanya’da Müslümanların yardımına koşmuş, Sicilya, Korsika, Sardunya ve Fransa kıyılarına akınlar düzenlemişlerdir. 1494’te II. Bayezid’in davetiyle İstanbul’da padişahın huzuruna çıkarak resmi Osmanlı donanmasına katılmışlardır.
Osmanlı Devleti, Endülüs’teki Müslümanların zor durumundan dolayı denizaşırı bir sefer düzenleyemediği için Kemal Reis’i Osmanlı bayrağı altında İspanya’ya gönderir. Bu seferde Pîrî Reis de amcasıyla birlikte Müslümanları İspanya’dan Kuzey Afrika’ya taşıyarak bir kurtarma operasyonu gerçekleştirir. Daha sonra Barbaros Hayrettin Paşa komutasında Osmanlı donanmasında görev alır; Berberi ve Ege korsanlarını da içeren geniş bir filo oluşturulmasına katkı sağlar. 1495’te amcası Kemal Reis’in korsanlık suçlamasıyla tutuklanıp İstanbul’a getirildiği sırada, Pîrî Reis ona bir makam bağışlayarak destek olmuş ve bu olayı “Kitâb‑ı Bahriye”de belgelemiştir. Bu eser, kıyı kalelerinin ve stratejik öneme sahip Rodos adasının ele geçirilmesini savunan bir planı da içerir.