Tokat (il)

Tokat, Bizans döneminde Komana, Yunancada Τοκάτη (Tokáti), Ahamenişler zamanında Kah‑Cun, Selçuklu Devleti döneminde Dar Ün‑Nusret ve Moğollar hâlâ Sobaru olarak anılmış, Karadeniz Bölgesi’nin iç kesiminde konumlanan bir ildir. Kuzeyde Samsun, kuzeydoğuda Ordu, doğu ve güneyde Sivas, güneybatıda Yozgat ve batıda Amasya illeriyle komşudur; ayrıca Yeşilyurt ve Sulusaray ilçeleri İç Anadolu’ya uzanır.

1943 yılında Erbaa, 1944’te Artova ve Turhal, 1954’te Almus, 1987’de Pazar ve Yeşilyurt, 1990’da ise Sulusaray ve Başçiftlik ilçeleri kurulmuş ve mevcut il yapısını oluşturmuştur. Şubat 2021 TÜİK verilerine göre il, merkez ilçesiyle birlikte 12 ilçeye, 37 belediyeye, 315 mahalleye ve 613 köye sahiptir. Şehrin deniz seviyesinden yüksekliği 623 metredir ve araç plakası kodu 60’tır.

Şehrin adıyla ilgili çeşitli görüşler bulunur. Evliya Çelebi, “Tok‑at”ı atların bol arpası nedeniyle doğmuş bir isim olarak yorumlarken, İsmail Hakkı Uzunçarşılı “Toh‑kat”ı “surlu şehir” anlamına gelen bir terim olarak açıklamıştır. Özhan Öztürk ise Avestâ’da “ülke, şatraplık” anlamına gelen Dâhûy kelimesinin Rumca bozulmuş hâli Dokeia’nın zaman içinde Tokat’a evrildiğini öne sürer.

Tarih sahnesinde ilk olarak Togayıtlar tarafından kurulduğu söylenen Tokat, Hitit, Asur, Hurr ve Kimmer gibi uygarlıkların egemenliğini görmüş, ardından Persler, Büyük İskender’in Makedonları, Kapadokya Krallığı ve Pontus Krallığı’nın hâkimiyetine girmiştir. M. Ö. 65’te Romalıların, daha sonra Bizans’ın kontrolüne geçen şehir, Bizans‑Sasani ve Bizans‑Arap savaşlarında stratejik bir noktada yer almıştır. 1071 Malazgirt Zaferi sonrası Danişmentliler, 1150’de ise Anadolu Selçukluları yönetimine geçmiştir; kalenin kalıntıları 5‑6. yüzyıllara uzanır. Aziz Yuhanna (Altın Ağızlı Yuhanna) de burada sürgün yolculuğu sırasında vefat etmiştir.