Evliya Çelebi

Evliya Çelebi, 25 Mart 1611’de İstanbul’da doğdu ve 1681‑84 yılları arasında vefat etti. 17. yüzyılın en tanınmış Osmanlı seyyahı ve nesir yazarı olarak bilinmeyi başaran Çelebi, hayatı boyunca toplam 257 şehir gezdi. Gezilerini ve gözlemlerini “Seyahatname” adlı on ciltlik eserinde derledi; bu eser, Osmanlı İmparatorluğu’nun kültürel zirvesinde kaleme alınmış önemli bir başyapıttır.

Ailesiyle ilgili ayrıntıları da “Seyahatname”de bulundurmuştur. Çelebi’nin kökeni Kütahya’dır; fetihten sonra İstanbul’a taşınmışlar. Dede Yavuz Özbek, Fatih Sultan Mehmed’in akıncılarından olup fetih ganimetiyle Unkapanı’da ev ve cami yaptırmıştır. Evliya’nın babası, Derviş Mehmed Zıllî, İ. Süleyman’dan I. Ahmed’e kadar süren padişahların kuyumcubaşılığında görev yapmış, annesi ise Abhaz bir ailenin kızıydı. Aile mezarlığı ise İstanbul’un Beyoğlu bölgesinde, Lohusa Sultan Türbesi yakınındaki Meyyit Mezarlığı’nda bulunmaktadır.

Eğitim hayatı da oldukça zengindi. Mahalle mektebinden başlayıp Şeyhülislam Hamit Efendi Medresesi’nde yedi yıl okuduktan sonra saray okulunun Enderûn’unda dil bilgisi, gramer, müzik ve güzel yazı dersleri almıştır. Kur’an’i ezberleyerek hafız olmuş, özel hocalardan Arapça, güzel yazı ve yabancı dil de öğrenmiştir. 25 yaşında Ayasofya Camii’nde yaptığı mukabele sırasında IV. Murad’ın ilgisini çekerek saraya alındı. Sarayda, zekâsı ve konuşma yeteneğiyle padişah ve devlet adamlarının beğenisini topladı.

Çelebi’nin seyahatleri, Melek Ahmed Paşa, Defterdarzâde Mehmed Paşa, Köse Ali Paşa, Köprülü Mehmed Paşa gibi yüksek mertebeli kişilerin yanında gerçekleşti. Bu yolculuklarda hem Osmanlı sınırları içinde hem de komşu topraklarda uzun süre kaldı. 1685 yılından sonra Mısır’da öldüğü tahmin ediliyor; ölüm yeri ve mezarı kesin olarak bilinmemekle birlikte, ailesiyle aynı mezarlıkta yer almakta olduğuna inanılıyor.