Zehrâvî
tıpta getirdiği yeniliklerle tanınan Endülüslü hekim (936 – 1013)
Zehrâvî, 936‑1013 yılları arasında Endülüs’te yaşamış bir Arap‑Müslüman hekim, cerrah ve kimyagerdi. Onun adı, batıdaki tarihçilerde Albucasis olarak geçer. Orta Çağ İslam dünyasının en önemli tıp figürlerinden biri olarak kabul edilir ve “Cerrahinin Babası” lakabını almıştır.
Zanlısı en büyük eseridir: 1000 yılında tamamladığı 30 bölümden oluşan Kitab al‑Tasrif (et‑Tasrif). Bu kitap, tıp ve cerrahi bilgilerin yanı sıra ortopedi, oftalmoloji, farmakoloji, beslenme, diş hekimliği, doğum ve patoloji gibi geniş alanları kapsar. İlk bölüm genel tıp bilgilerini sunarken, ikinci bölüm 325 hastalık, belirtileri ve tedavilerini ele alır. Üçten yirmi beşinciye kadar basit ilaç tarifleri yer alır; yirmi altıncı bölüm besin önerileri, yirmi yedinci bitkisel ve hayvansal gıdaların özellikleri, yirmi sekizinci ilaç tabletleri üretimi, yirmi dokuzuncu bölüm ise ilaç isimleri, benzerleri, kullanım süreleri ve ölçümler üzerine odaklanır. Son bölümde ise cerrahi uygulamalar detaylı olarak açıklanır.
Kitap, Yunan ve İslam tıp kaynaklarından yararlanırken, Zehrâvî'nin yaklaşık elli yıllık klinik deneyimlerinin bir yansımasıdır. Özellikle cerrahi operasyonlara dair ayrıntılı anlatımları ve alet resimleriyle dikkat çeker. XII. yüzyılda Gerardus Cremonensis tarafından Latinceye çevrilen eser, daha sonra Grekçe ve İbranice'ye çeviriler gördü. 15., 16. ve 18. yüzyıllarda defalarca kopyalandı ve geniş çapta yayıldı. Zehrâvî’nin tasarladığı cerrahi alet ve teknikler, modern tıbbın temellerine katkı sağlamış ve hâlâ bazıları günümüzde kullanılmaktadır.
Zehrâvî, aynı zamanda dış gebeliği tanımlayan ilk doktor olarak bilinir ve hemofilinin kalıtsal doğasını belirleyen ilk kişidir.