Sudan, resmi adıyla Sudan Cumhuriyeti, Kuzey‑Doğu Afrika’nın geniş bir bölümünü kaplayan bir devlettir. Başkenti Hartum, en kalabalık şehri ise Omdurman’dır. Ülke, kuzeyde Mısır, kuzey‑doğuda Kızıldeniz, doğuda Etiyopya ve Eritre, güneyde Güney Sudan, batıda Orta Afrika Cumhuriyeti ve Çad, kuzey‑batıda ise Libya ile komşudur.
Yüzölçümü 1.886.068 km² olup Afrika’nın en büyük üçüncü ülkesi konumundadır; Nil Nehri, ülkeyi Batı Sudan ve Doğu Sudan olarak ikiye ayırır ve Hartum yakınlarındaki Rafediye bölgesinde Beyaz Nehir (Nil’in Mavi Nehri) ile birleşir.
İnsanların bu topraklarda yaşamaya başlaması MÖ 5000’lere kadar uzanır. Nil vadisi, tarih boyunca bölgenin kültürel, sosyal ve ekonomik hayatında merkezi bir rol oynamıştır. 2011’de Güney Sudan’ın bağımsızlığı sonrası Sudan, yüzölçümü bakımından Afrika’nın en büyük ülkeliği unvanını Cezayir’e kaptırmış, 2022 itibarıyla nüfusu yaklaşık 45,7 milyon kişidir.
“Sudan” adı, tarihsel kaynaklarda bugünkü sınırların çok ötesine uzanan bir bölgeyi işaret eder; Arapların Afrika’ya girişiyle birlikte “Beledu’s‑Sudan” (Siyahların Ülkesi) denilen bu geniş alan zamanla sadece “Sudan” olarak kısaltılmıştır. Bugünkü ülke, tarihsel olarak Doğu Sudan olarak anılan bölgeyi kapsar.
Taş Devri’nden itibaren bu topraklarda insan varlığı kanıtlanmıştır; Hartum çevresinde bulunan siyahi kafatasları, bölgenin eski sakinlerine ışık tutar. MÖ 3800 civarında Nil’in batısında toplulukların ortaya çıktığı ve kendi kültürlerini geliştirdiği bilinmektedir.
İslamiyet, 7. yüzyılda Mısır’dan gelen Arap tüccarların Sudan pazarlarına girişleriyle bölgeye yayılmış, kısa sürede Hristiyanlığın etkisini azaltmıştır. Selahaddin Eyyubi’nin kardeşi Turan Şah (1172) ve I. Baybars (1260) gibi liderlerin seferleriyle İslam’ın yerleşik hâle gelmesi hız kazanmıştır. 1517’de Osmanlı’nın Mısır’ı fethetmesiyle birlikte ülkede Osmanlı etkisi hissedilirken, aynı dönemde varlığını sürdüren Funj Devleti güney yönünde hareket etmeye devam etmiştir. 1821’de Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın ordusunun Funj Devleti üzerine çıkması Sudan’ın yeni bir döneme girmesine yol açmış, ancak otoriter yönetimi yerel halkın tepkisini çekmiştir. 1881’de Muhammed Ahmed el‑Mehdi önderliğinde başlayan ve “Ensar Hareketi” olarak bilinen isyan, bölgedeki siyasi dengeleri sarsmıştır.
