Hamile, Engelli ve Özel Yardım Gereken Yolcular: Uçuşta Haklar ve Hazırlık

• Sorunsuz ilerleyen gebeliklerde hamileliğin erken ve orta dönemlerinde uçuşa genellikle kısıtlama uygulanmıyor.
• İlerleyen haftalarda pek çok havayolu, uçuşa uygun olduğunu ve tahmini doğum tarihini gösteren hekim raporu istiyor. Raporun uçuştan ne kadar önce düzenlenmiş olması gerektiği de havayoluna göre değişiyor.
• Doğuma yakın dönemde havayolları hamile yolcuyu kabul etmeyebiliyor. Çoğul gebeliklerde sınır daha erken olabiliyor.
• Uzun uluslararası uçuşlarda sınırlar kısa iç hat uçuşlarına göre daha katı tutulabiliyor.

Amerikan Kadın Doğum Uzmanları Derneği'nin (ACOG) hasta bilgilendirmesine göre gebeliğin orta dönemi seyahat için genellikle en rahat dönem kabul ediliyor; ancak her gebelik farklı ve bazı durumlarda hekim uçuşu önermeyebiliyor. Bileti almadan önce havayolunun "hamile yolcu" sayfasını oku ve dönüş tarihindeki gebelik haftanı da hesapla; gidişte kabul edilip dönüşte sınırı aşmak sık yaşanan bir sorun. Uzun uçuşlarda bacak dolaşımı için dikkat edilmesi gerekenleri uzun uçak yolculuğunda sağlık yazımızda ayrıca anlattık.

Yurt dışında doğum ya da gebelikle ilgili bir sorun yaşanması ihtimaline karşı seyahat sağlık sigortası poliçenin gebelikle ilgili durumları kapsayıp kapsamadığını da kontrol et; birçok poliçede bu konuda sınırlama bulunuyor.

Engelli ve hareket kısıtlı yolcuların hakları

Türkiye'de havayolu yolcularının hakları SHGM'nin SHY-Yolcu yönetmeliğiyle düzenleniyor. Yönetmelik, engelli ya da hareket kabiliyeti kısıtlı yolcuyu kalıcı veya geçici fiziksel, zihinsel ya da duyusal bir engel, yaş veya başka bir neden yüzünden hareket kabiliyeti kısıtlı olan ve kendisine sunulan hizmetin ihtiyacına göre uyarlanması gereken kişi olarak tanımlıyor. SHGM ayrıca engelli ve hareket kabiliyeti kısıtlı havayolu yolcularına yönelik ayrı bir talimat da yayımlamış durumda.

Avrupa Birliği'nde ise 1107/2006 sayılı Tüzük geçerli. AB'nin resmi bilgilendirme sayfasına göre bu kurallar AB havalimanlarından kalkan ya da AB havalimanlarına inen uçuşları kapsıyor. Temel haklar şöyle:

• Engelin veya hareket kısıtlılığın nedeniyle uçağa alınman reddedilemez; istisna, uçağın ya da kapısının fiziksel olarak uygun olmaması veya güvenlik kurallarının taşımaya engel olması.
• Bagajla, uçağa biniş ve inişte yardım ücretsiz sağlanıyor.
• Tanınmış yardımcı köpeğin, tıbbi ekipmanın ve iki adede kadar hareket yardımcı ekipmanın ücretsiz taşınıyor.
• Yanında refakatçi varsa havayolu mümkün olduğunca onu yanına oturtmalı.

48 saat önceden bildir

Hem SHY-Yolcu hem de AB kurallarında kilit nokta en az 48 saat önceden bildirim. Yardım ihtiyacını uçuştan en az 48 saat önce havayoluna, bileti aldığın satış noktasına ya da tur operatörüne bildirmen gerekiyor. SHY-Yolcu'ya göre akülü tekerlekli sandalye gibi hareket yardımcı ekipmanlar da 48 saat önceden bildirime, uçaktaki yer kısıtlarına ve tehlikeli madde kurallarına tabi.

Bildirimi bilet alırken yapmak en garantili yol. Şunları açıkça belirt:

• Terminalde, merdivende ya da uçak içinde yardıma ihtiyacın olup olmadığı.
• Kendi tekerlekli sandalyeni getirip getirmediğin; akülüyse akü türü, ölçüleri ve ağırlığı.
• Yardımcı köpekle seyahat edip etmediğin.
• Uçuşta kullanacağın tıbbi cihaz ya da oksijen ihtiyacın.

Havalimanına varış saatini de havayolunun bildirdiği saate göre ayarla; yardım hizmetinin organize edilmesi zaman aldığı için erken gitmek işini kolaylaştırır. Genel süreler için havalimanına ne zaman gidilmeli yazımıza bakabilirsin.

Görme, işitme ve görünmeyen engeller

Yardım hakkı yalnız tekerlekli sandalye kullanıcılarına ait değil. Görme veya işitme engeli olan, otizm spektrumunda olan, demans gibi durumları olan ya da ileri yaşı nedeniyle yardıma ihtiyaç duyan yolcular da bildirim yaparak destek isteyebiliyor. Bazı havalimanları görünmeyen engeller için ayrıca tanıtıcı kart veya şerit gibi uygulamalar sunuyor; kullandığın havalimanının sayfasına bak.

Refakatsiz çocuk hizmeti

Çocuğun yanında bir yetişkin olmadan uçacaksa havayolunun refakatsiz çocuk hizmetine başvurman gerekebilir. Bu hizmetin hangi yaş aralığında zorunlu, hangi yaşta isteğe bağlı olduğu, aktarmalı uçuşlarda verilip verilmediği ve ücretlendirmesi tamamen havayoluna göre değişiyor. Genellikle çocuğu uçağa teslim eden ve varışta teslim alacak kişinin kimlik bilgileri önceden isteniyor; teslim alacak kişi belgesiyle havalimanında hazır olmalı.

Türkiye'den yurt dışına tek başına ya da ebeveynlerinden yalnız biriyle çıkan çocuklar için muvafakatname ve pasaport kurallarını çocukla yurt dışı seyahat rehberimizde anlattık. Güncel ücret ve koşullar için havayolunun resmi sayfasını kontrol et.

Uçuş günü için pratik hazırlık

Hangi gruptan olursan ol, uçuş günü işini kolaylaştıracak birkaç alışkanlık var. Hekim raporu, reçeteler ve yardım talebinin onayını hem basılı hem de telefonunda yanında taşı. Check-in sırasında talebinin sistemde göründüğünü görevliye teyit ettir. Aktarmalı uçuşlarda yardımın her havalimanında ayrı organize edildiğini unutma; bağlantı süresi kısa olan biletlerden mümkünse kaçın.

Sorun yaşarsan

Bildirim yaptığın hâlde yardım sağlanmazsa ya da uçağa alınmazsan önce havayoluna yazılı şikâyette bulun ve belgelerini sakla. Türkiye'den kalkan uçuşlarda SHGM'ye, AB'deki uçuşlarda ilgili ülkenin ulusal yetkili kurumuna başvurabilirsin.

İlgili yazılar: Uzun Uçak Yolculuğunda Sağlık: Derin Ven Trombozu, Jet Lag ve Kulak Basıncı · İlaçla Seyahat: Yurt Dışına İlaç Götürmek, Reçete, Rapor ve Ülke Kuralları

Sık Sorulan Sorular

Hamileyken kaçıncı haftaya kadar uçabilirim?

Ortak bir sınır yok; her havayolu kendi kuralını belirliyor ve ilerleyen haftalarda hekim raporu istiyor. Uçuşa uygunluğun için hekiminle konuş, havayolunun güncel kuralını da hem gidiş hem dönüş tarihine göre kontrol et.

Tekerlekli sandalye yardımı ücretli mi?

AB kurallarına göre engelli ve hareket kısıtlı yolculara bagaj, biniş ve iniş yardımı ücretsiz. Hareket yardımcı ekipmanlar da ücretsiz taşınıyor; ancak ihtiyacını önceden bildirmen gerekiyor.

Yardım talebini ne kadar önce bildirmeliyim?

SHY-Yolcu ve AB kurallarına göre en az 48 saat önce. En iyisi bileti alırken bildirmek ve uçuştan önce talebinin kayda geçtiğini teyit etmek.

Akülü tekerlekli sandalyemi uçağa alabilir miyim?

Genellikle alınabiliyor, ancak 48 saat önceden bildirim, uçaktaki yer ve akü türüne göre tehlikeli madde kuralları uygulanıyor. Akünün türünü ve ölçülerini havayoluna önceden bildir.

Çocuğum tek başına uçabilir mi?

Havayolunun refakatsiz çocuk hizmetiyle uçabilir. Yaş sınırları, aktarmalı uçuş kabulü ve koşullar havayoluna göre değişiyor; yurt dışına çıkışta muvafakatname gibi resmi belgeler de gerekebiliyor.

Kapak fotoğrafı: Havalimanı apronunda hareket kısıtlı yolcular için yardım aracı · SB2017GRK · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons