Uzun Uçak Yolculuğunda Sağlık: Derin Ven Trombozu, Jet Lag ve Kulak Basıncı

CDC'ye göre 4 saatten uzun süren yolculuklarda, yalnız uçakta değil araba, otobüs ya da trende de pıhtı riski söz konusu. Sağlıklı yolcuların çoğu için mutlak risk düşük; ama risk, hareketsiz kalınan süre uzadıkça artıyor.

Kimler daha dikkatli olmalı?

CDC'nin sıraladığı risk etkenleri şunlar. Bunlardan biri ya da birkaçı sende varsa uçuştan önce hekiminle konuş:

• Daha önce pıhtı geçirmiş olmak ya da ailede pıhtılaşma bozukluğu bulunması.
• Son üç ay içinde geçirilmiş ameliyat ya da yaralanma, alçıdaki bir bacak veya kısıtlı hareket.
• Hamilelik ve doğum sonrası ilk aylar.
• Östrojen içeren doğum kontrol yöntemleri veya hormon tedavisi.
• Kanser ya da yakın zamanda kanser tedavisi.
• İleri yaş, fazla kilo, varisler; kalp, akciğer hastalıkları veya diyabet.

Risk grubundaki kişiler için hekim; varis çorabı gibi önlemler ya da başka tedbirler önerebilir. Bu kararlar kişiye özeldir; kendi başına ilaç kullanma ya da çorap seçme yerine hekiminin değerlendirmesine göre hareket et.

Uçuş sırasında pıhtı riskini azaltmak

• Hareket et: CDC, uzun yolculuklarda bacaklarını sık sık hareket ettirmeyi ve koridorda düzenli aralıklarla yürümeyi öneriyor. Kemer ışığı yanmıyorsa ve kabin ekibi izin veriyorsa kalkıp birkaç adım at.
• Oturduğun yerde egzersiz: Ayak bileklerini yukarı-aşağı oynatmak, ayak parmaklarını kaldırıp indirmek ve baldır kaslarını sıkıp gevşetmek dolaşımı destekliyor.
• Bacak bacak üstüne uzun süre oturma ve koltuğun altına bacaklarını sıkıştıracak şekilde eşya koyma.
• Rahat giysiler: Beli ve bacakları sıkmayan kıyafetler tercih et.
• Koridor koltuğu: Sık kalkmayı kolaylaştırır. Koltuk seçimini online check-in sırasında yapabilirsin.

Uçuştan sonraki günlerde de dikkatli ol. CDC, bir bacakta ya da kolda şişlik, açıklanamayan ağrı veya hassasiyet, sıcaklık ve kızarıklık gibi belirtilerde sağlık kuruluşuna başvurmayı; nefes darlığı, göğüs ağrısı, hızlı ya da düzensiz kalp atışı, kanlı öksürük veya bayılma hissi olursa hemen acil yardım çağırmayı öneriyor.

Kuru kabin havası ve sıvı alımı

WHO'nun hava yolculuğu bölümüne göre uçak kabinindeki hava genellikle oldukça kuru; bu durum gözde, burunda ve boğazda kuruluk hissine yol açabiliyor. Uçuş boyunca su içmek rahatlamana yardımcı olur. CDC de jet lag belirtilerinin sıvı kaybıyla ağırlaşabileceğini ve aşırı alkolden kaçınılmasını öneriyor. Kontakt lens kullanıyorsan uzun uçuşta gözlük takmak daha konforlu olabilir. Boş su şişeni güvenlik kontrolünden sonra doldurabilirsin; kurallar için el bagajı kuralları yazımıza bakabilirsin.

Kalp ya da böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaman varsa ne kadar su içmen gerektiğini hekimine sor.

Kulak ve sinüs basıncı

WHO'ya göre uçak alçalırken kabin basıncı değiştikçe havanın orta kulağa ve sinüslere geri dolması gerekiyor; bu olmazsa kulakta tıkanıklık hissi ve ağrı oluşabiliyor. Yutkunmak, sakız çiğnemek ya da esnemek çoğu zaman rahatlatıyor. Bebeklerde iniş sırasında emzirmek veya biberon vermek yutkunmayı kolaylaştırıyor.

Ağır nezle, sinüzit ya da orta kulak iltihabı varken uçmak bu rahatsızlığı artırabilir. Yakın zamanda kulak, göz veya karın ameliyatı geçirdiysen ne zaman uçabileceğini hekimine sor.

Jet lag: vücut saatini ayarlamak

Jet lag, birden fazla saat dilimini hızla geçtiğinde iç biyolojik saatinle yerel saatin uyumsuz kalmasından kaynaklanıyor; uykusuzluk, gündüz uyku hâli, dikkat dağınıklığı ve sindirim şikâyetlerine yol açabiliyor. CDC'nin önerileri şöyle:

• Yöne göre plan yap: Batıya yolculukta uyum genellikle doğuya yolculuğa göre daha kolay. Doğuya gidiyorsan vücut saatini öne, batıya gidiyorsan geriye alman gerekiyor.
• Yola çıkmadan önce: Yolculuktan önceki 2–3 gün boyunca uyku saatini her gün bir saat kadar gideceğin yerin saatine doğru kaydırmak uyumu hızlandırabilir.
• Işığı kullan: Sabah ışığı vücut saatini öne, akşam ışığı ise geriye kaydırıyor. Doğuya gittiysen sabah gün ışığına çık; batıya gittiysen akşam ışığından yararlan.
• Kafein ve alkol: Yatmadan önce kafeini sınırla, aşırı alkolden kaçın.

Melatonin ya da uyku ilacı gibi seçenekleri kendi başına kullanma; CDC bunların kişiye ve kullandığın diğer ilaçlara göre değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Hekimine ya da eczacına danış.

Uçuştan önce kısa kontrol

• Kronik hastalığın ya da risk etkenin varsa uçuşa uygunluğunu hekiminle konuş.
• Düzenli ilaçlarını belgeleriyle kabin bagajında taşı; saat farkına göre alış saatini hekiminden öğren.
• Uzun yolculuklarda beklenmedik bir sağlık sorunu için seyahat sağlık sigortası yaptır.
• Uzun uçuşları aktarmalı bir rotayla bölmek istersen ucuz uçak bileti sayfasında seçenekleri karşılaştırabilirsin.

İlgili yazılar: Hamile, Engelli ve Özel Yardım Gereken Yolcular: Uçuşta Haklar ve Hazırlık · Yurt Dışında Hastaneye Düşmek: İlk Adımlar, Sigorta, Konsolosluk ve SGK

Sık Sorulan Sorular

Kaç saatlik uçuşta pıhtı riski artar?

CDC'ye göre 4 saatten uzun yolculuklarda pıhtı riski söz konusu ve risk, hareketsiz kalınan süre uzadıkça artıyor. Sağlıklı yolcuların çoğu için mutlak risk düşük; risk etkenin varsa hekimine danış.

Varis çorabı giymeli miyim?

Bu kişiye özel bir karar. CDC, pıhtı riski yüksek olan yolcuların hekimleriyle konuşarak uygun önlemleri belirlemesini öneriyor; çorabın gerekip gerekmediğine ve türüne hekimin karar verir.

Uçuştan sonra hangi belirtiler acil?

Nefes darlığı, göğüs ağrısı, hızlı ya da düzensiz kalp atışı, kanlı öksürük veya bayılma hissi acil durumdur; hemen acil yardım çağır. Bacakta şişlik, ağrı ve kızarıklık için de gecikmeden sağlık kuruluşuna başvur.

Jet lag kaç günde geçer?

Geçilen saat dilimi sayısına ve yolculuğun yönüne bağlı. CDC'ye göre batıya yolculukta uyum doğuya göre daha hızlı; ışık ve uyku düzenini yerel saate göre ayarlamak süreci kısaltabilir.

İnişte kulağım tıkanıyor, ne yapabilirim?

Yutkunmak, sakız çiğnemek ya da esnemek çoğu zaman rahatlatıyor. Ağır nezle veya kulak iltihabın varsa uçuştan önce hekimine danış.

Kapak fotoğrafı: Geniş gövdeli bir uçağın ekonomi sınıfı kabini · Phillip Capper from Wellington, New Zealand · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons