Yurt Dışı Seyahatinde Aşılar: Sarı Humma Sertifikası, Sıtma ve Sağlık Kontrolü

Merkezin önemli bir görevi daha var: sarı humma aşısı yalnızca bu merkezlerde yapılıyor ve uluslararası aşı sertifikasını düzenleme yetkisi de yalnızca onlarda. Aile hekimin rutin aşıların için yine ilk başvuru noktan, ama sertifika gerektiren aşılar için doğru adres Seyahat Sağlığı Merkezi.

Ne zaman başvurmalısın?

Sağlık Bakanlığı'nın seyahat aşıları sayfasına göre yolcuların seyahatten en az 4–6 hafta önce Seyahat Sağlığı Merkezine başvurması öneriliyor. Bu süre, aşıya karşı vücudun yeterli yanıt oluşturabilmesi ve birden fazla doz gerektiren aşı serilerinin tamamlanabilmesi için gerekiyor. Bileti almadan ya da vize başvurusu yaparken sağlık randevusunu da takvimine eklemek en garantili yol. Hâlâ rota arıyorsan ucuz uçak bileti sayfasına bakarken tarih seçiminde bu hazırlık süresini de hesaba kat.

Son dakikaya kaldıysan yine de başvur; bazı önlemler kısa sürede de alınabiliyor. Ancak sertifikanın geçerlilik şartı gibi zamanlamayla ilgili kurallar esnetilemiyor.

Sarı humma sertifikası

Sağlık Bakanlığı'na göre sarı humma, Dünya Sağlık Örgütü'nün Uluslararası Sağlık Tüzüğü kapsamında sertifika istenebilen tek aşı. Uluslararası aşı sertifikası aşıdan 10 gün sonra geçerlilik kazanıyor ve ömür boyu geçerli. WHO, tek dozun ömür boyu koruma sağladığı sonucuna vardıktan sonra 2016'dan beri sertifikanın geçerliliği kişinin ömrü boyunca kabul ediliyor.

Ülkelerin uygulaması iki türlü:

• Bazı ülkeler tüm yolculardan sarı humma aşı sertifikası istiyor.
• Bazı ülkeler yalnızca sarı humma bulaşma riski olan bir ülkeden gelen ya da o ülkede aktarma yapan yolculardan istiyor.

Bu nedenle yalnız gideceğin ülkeye değil, aktarma yapacağın ülkelere de bakman gerekiyor. WHO her yıl sarı humma riski bulunan ve sertifika isteyen ülkeleri gösteren bir liste yayımlıyor; Seyahat Sağlığı Merkezleri de ülke ülke güncel bilgiyi veriyor. Kurallar değişebildiği için bilgiyi seyahatinden kısa süre önce ilgili ülkenin resmi kaynaklarından teyit et. Sertifikan yoksa bazı ülkelerde girişte sorun yaşayabilirsin.

Sağlık durumu nedeniyle aşı olamayan kişiler için merkezler değerlendirme yapıyor; bu durumda nasıl bir belge düzenlenebileceğini ve ülkenin bunu kabul edip etmediğini merkezle konuş.

Diğer seyahat aşıları ve rutin aşılar

Sağlık Bakanlığı'nın seyahat aşıları listesinde sarı hummanın yanı sıra meningokok, tifo, kolera, hepatit A, kuduz, Japon ensefaliti ve kene kaynaklı ensefalit aşıları yer alıyor. Bunların hangisinin sana gerektiği gideceğin bölgeye, kalış süresine, konaklama ve seyahat biçimine ve sağlık geçmişine göre hekim tarafından belirleniyor.

Bakanlık ayrıca yolculuk öncesinde rutin aşıların da (tetanoz-difteri, kızamık-kızamıkçık-kabakulak, çocuk felci gibi) gözden geçirilmesini öneriyor. Rutin aşılarının durumunu e-Nabız kayıtlarından ya da aile hekiminden öğrenebilirsin.

Bazı ülkeler dinî ziyaretler gibi belirli seyahatlerde ek aşı şartı koyabiliyor. Bu tür şartlar yıldan yıla değişebildiği için vize ya da ziyaret başvurusu sırasında ilgili ülkenin resmi duyurusunu kontrol et.

Sıtma riski olan bölgeler

Sıtmanın aşı ile değil, sivrisinek sokmasından korunma ve gerekiyorsa hekimin önereceği koruyucu ilaçla önlendiğini bilmek önemli. Sıtma riski özellikle Sahra altı Afrika başta olmak üzere tropikal ve subtropikal bölgelerin bazı kısımlarında bulunuyor; aynı ülke içinde bile bölgeye ve mevsime göre risk değişebiliyor. Sağlık Bakanlığı'nın seyahat sağlığı sitesinde sıtma görülen ülke ve bölgeler ayrıca listeleniyor.

WHO'nun gezginler için özetlediği yaklaşım dört başlıkta toplanıyor:

• Risk farkındalığı: Gideceğin bölgede sıtma olup olmadığını önceden öğren.
• Sokmalardan korunma: Sivrisinek kovucular, uzun kollu giysiler, cibinlik ve pencereleri korunaklı odalar.
• Koruyucu ilaç: Gerekip gerekmediğine, hangisinin ve ne zaman başlanacağına hekim karar verir; bazı ilaçlara yola çıkmadan önce başlanması gerekebiliyor.
• Erken teşhis: Seyahat sırasında ya da döndükten sonraki haftalarda ateşin çıkarsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvur ve nerelere gittiğini mutlaka söyle.

Döndükten sonra da dikkatli ol

Bazı hastalıkların belirtileri yolculuktan günler hatta haftalar sonra ortaya çıkabiliyor. Döndükten sonra ateş, uzun süren ishal, deride döküntü ya da açıklanamayan halsizlik yaşarsan sağlık kuruluşuna başvur ve hekime hangi ülkelerde, ne kadar süre bulunduğunu mutlaka anlat. Bu bilgi, doğru tetkiklerin zamanında yapılması için çok önemli.

Aşı kartını ve belgelerini düzenle

Uluslararası aşı sertifikanı pasaportunla birlikte sakla; kaybolursa yeniden düzenletmek zaman alabilir. Sertifikanın ve pasaportunun fotoğrafını çekip telefonuna ve e-postana yedekle. Uzun süreli yolculuklarda düzenli kullandığın ilaçları ve kronik hastalık bilgilerini de yanına al. Yola çıkmadan önce yapılacakların tamamı için yurt dışı seyahat öncesi kontrol listesi yazımıza, beklenmedik bir hastalık masrafına karşı da seyahat sağlık sigortası rehberimize göz atabilirsin.

Sık Sorulan Sorular

Sarı humma aşısını nerede olabilirim?

Türkiye'de sarı humma aşısı yalnızca Sağlık Bakanlığı'na bağlı Seyahat Sağlığı Merkezlerinde yapılıyor ve uluslararası sertifikayı da bu merkezler düzenliyor. Yetkili merkez listesine Bakanlığın seyahat sağlığı sitesinden ulaşabilirsin.

Sarı humma sertifikası kaç yıl geçerli?

Sertifika aşıdan 10 gün sonra geçerli hâle geliyor ve ömür boyu geçerli. Bu yüzden aşıyı giriş tarihinden en az 10 gün önce olman gerekiyor.

Seyahat Sağlığı Merkezine ne kadar önce gitmeliyim?

Sağlık Bakanlığı seyahatten en az 4–6 hafta önce başvurmayı öneriyor. Böylece çok dozlu aşılar tamamlanabiliyor ve bağışıklık gelişmesi için zaman kalıyor.

Sıtma için aşı var mı?

Gezginler için sıtmadan korunma temel olarak sokmalardan korunmaya ve gerekiyorsa hekimin önerdiği koruyucu ilaca dayanıyor. Sana uygun yöntemi Seyahat Sağlığı Merkezinde veya hekiminle belirle.

Aktarma yaptığım ülke sertifika isteyebilir mi?

Evet. Bazı ülkeler sarı humma riski olan bir ülkeden gelen ya da orada aktarma yapan yolculardan sertifika istiyor. Rotandaki tüm ülkelerin kuralını yola çıkmadan kontrol et.

Kapak fotoğrafı: Eldivenli sağlık çalışanının koldan aşı yapması · Rhoda Baer (Photographer), National Cancer Institute · Public domain · Wikimedia Commons