Satürn’ün güney kutbunda, gökbilimcilerin uzun yıllardır gözlemlediği bir fenomenin yeni bir boyutunu ortaya koyan çarpıcı bir keşif yapıldı. NASA’nın Hubble Uzay Teleskobu, gezegenin güney kutbunu çevreleyen devasa, on kenarlı (decagon) bir dalga yapısını tespit etti. Bu yapı, Satürn’ün kuzey kutbunda 40 yılı aşkın süredir varlığını sürdüren ikonik altıgenine benzer bir düzen sergilemekle birlikte, farklı dinamik özellikleriyle ayrı bir atmosferik olayın habercisi olabilir.
Bu bulgu, "Science Advances" dergisinde yayımlanan bir çalışma ile kamuoyuna duyuruldu. Araştırmacılar, 2023 yılından itibaren Hubble’ın Outer Planet Atmospheres Legacy (OPAL) programı kapsamında elde edilen yıllık görüntülerini bir araya getirerek, bu on‑kenarlı dalganın zaman içinde nasıl ortaya çıktığını ve güç kazandığını yeniden inşa etti. İlk görüntülerde yapının çok zayıf izleri görülürken, sonraki yıllarda belirgin bir şekil alarak gözlemlenebilir bir decagon haline geldi.
OPAL programı, on yılı aşkın süredir dış gezegenlerin atmosferlerini düzenli olarak izliyor ve bu sayede bilim insanlarına mevsimsel değişimler, geçici fırtınalar ve yavaşça gelişen atmosferik desenler hakkında benzersiz bir zaman serisi sunuyor. Satürn’ün mevsimsel döngüsü, güney kutbunun Dünya’dan tekrar görünür hâle gelmesiyle bu keşfin önünü açtı. Yer tabanlı gözlemciler, 2024 yılında zayıf bir dalgalı bant fark etti ve 2025’de bu yapının on‑kenar bir şekle dönüştüğüne dair daha net kanıtlar elde etti. Bu bulgular, Hubble’ın uzaydan sağladığı keskin ve atmosferin farklı katmanlarını görebilen çok‑dalga boylu görüntülerle teyit edildi.
Çalışmanın lideri Agustín Sánchez‑Lavega (Bask Ülkesi Üniversitesi) ve OPAL proje yöneticisi Amy Simon (NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi) gibi bilim insanları, bu yapının Satürn’ün güçlü jet akımlarından birinin içinde yer aldığını ve birden fazla atmosfer katmanına uzandığını belirtiyor. Farklı dalga boylarında yapılan gözlemler, decagonun görünümünün hafifçe kaydığına işaret ediyor; bu da yapının sadece bulut katmanında değil, daha derin atmosferik seviyelerde de var olduğunu gösteriyor.
Henüz bu yeni atmosferik desenin oluşum nedeni kesin olarak açıklanamamış olsa da, araştırmacılar, Satürn’ün kuzey‑güney jet akımı simetrisi içinde güney kutbunda benzer bir yapı arayışının 1990’dan beri sürdüğünü vurguluyor. Cassini misyonu (2004‑2017) sırasında da böyle bir uzun‑ömürlü formasyonun izine rastlanmamıştı; Hubble verileri, bu yapının en az 2023’e kadar var olduğunu kanıtlıyor. Şu anki en büyük soru, decagonun neden şimdi ortaya çıktığı ve gelecekte ne kadar süreyle stabil kalabileceği.
Bilim insanları, bu sorulara yanıt bulmak için Hubble’ın yanı sıra NASA’nın James Webb Uzay Teleskobu gibi yeni nesil gözlem araçlarından ve bilgisayar modellemelerinden yararlanmayı planlıyor. Decagonun uzun vadeli bir özellik haline gelip gelmeyeceği, Satürn’ün atmosfer dinamikleri hakkında yeni ipuçları sunabilir ve kuzeydeki altıgenle karşılaştırmalı çalışmalar, gezegenin iklim sisteminin karmaşıklığını daha iyi anlamamıza yardımcı olabilir.
OPAL programının yıllık veri akışı, bu tür uzun vadeli değişimlerin izlenmesinde kritik bir rol oynuyor. "OPAL programını başlattığımızda sürprizler bekliyorduk, ama ne tür bir sürprizle karşılaşacağımızı tahmin edemiyorduk" diyen University of California, Berkeley’den Mike Wong, bu keşfin düzenli, çok‑yıllı gözlemlerin bilimsel yeniliklere kapı araladığını vurguluyor. Satürn’ün güney kutbunda ortaya çıkan bu dev decagon, gökbilimcilerin gezegen atmosferlerinin dinamiklerini yeniden değerlendirmesine ve yeni teorik modeller geliştirmesine olanak tanıyacak.
