Yapay Zeka Veri Merkezleri 2030’da 13 Milyon Ton Elektronik Atık Üretebilir

Yapay zeka yatırımları dünya çapında yeni veri merkezlerinin kurulmasını hızlandırırken, bu büyümenin göz ardı edilen bir yan etkisi de ortaya çıkıyor: elektronik atıkların çarpıcı bir artışı. Basel Action Network (BAN) tarafından hazırlanan yeni rapor, AI‑destekli veri merkezlerinin 2030’da yılda 13 milyon ton e‑atık üretme potansiyeline sahip olduğunu belirtiyor.

Rapor, mevcut büyüme trendi devam ederse, önümüzdeki 25 yılda dünyadaki yıllık zehirli elektronik atık üretiminin üç katına çıkabileceğini öngörüyor. BAN’ın hesaplamalarına göre, bu atıkların taşıdığı konteynerler yan yana dizildiğinde, dünyanın çevresini altı kez dolaşabilecek bir uzunluğa ulaşacak.

Bu sorunun temelini veri merkezlerinde kullanılan ekipmanlar oluşturuyor. Yapay zeka sistemlerini çalıştırmak yalnızca güçlü sunucular gerektirmiyor; aynı zamanda soğutma sistemleri, ağ donanımları, enerji depolama birimleri, güç dağıtım ekipmanları ve büyük miktarda bakır kablo da kullanılmakta. BAN, bu ekipmanların önemli bir kısmının tamir ve yeniden kullanım için tasarlanmadığını, teknolojinin hızlı evrimi nedeniyle bazı donanımların iki ila beş yıl içinde tamamen değiştirilebileceğini vurguluyor.

Raporda, 2030’a kadar dünya genelinde yaklaşık 100 gigavatlık yeni bilgi işlem kapasitesinin kurulacağı tahmin ediliyor. Bu kapasitenin oluşturulması için gereken sunucular ve altyapı bileşenlerinin toplam ağırlığı da hesaba katılmış. Örneğin, bir sunucu rafının ağırlığı yaklaşık 1.360 kilogram; buna ağ anahtarları, yüzlerce kilogram bakır kablo ve diğer sistemler ekleniyor.

Ban’ın analizleri yalnızca veri merkezlerindeki donanımları kapsamakla sınırlı kalmıyor. Yapay zeka sistemlerinin talebi, bilgisayarlar, akıllı telefonlar ve telekomünikasyon ekipmanlarının daha hızlı yenilenmesine de yol açıyor. Bu geniş çaplı ekipman değişimi, raporun öngördüğü 13 milyon tonluk e‑atık miktarına büyük katkı sağlıyor.

Elektronik atıkların çevresel etkileri sadece miktarla sınırlı değil. Eski cihazlar kurşun, cıva, kadmiyum ve PFAS gibi toksik kimyasallar içerebiliyor. Bu maddeler, atıkların doğru şekilde işlenmemesi durumunda toprağa, su kaynaklarına ve havaya yayılabilir, insan sağlığı ve ekosistemler üzerinde ciddi riskler oluşturur.

Rapor, AI‑kaynaklı e‑atık sorununun acil bir politika ve endüstri yanıtı gerektirdiğini vurguluyor. Geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi, donanım tasarımında sürdürülebilirlik ilkelerinin benimsenmesi ve veri merkezlerinin yaşam döngüsü yönetiminin iyileştirilmesi, bu potansiyel krizin önüne geçmek için atılması gereken adımlar arasında yer alıyor.

Yapay zekanın sunduğu fırsatlar büyük olsa da, bu teknolojinin çevresel maliyetini göz ardı etmek, gelecekte daha büyük bir atık kriziyle karşı karşıya kalmamıza yol açabilir. BAN’ın uyarısı, sektörel liderlerin ve politika yapıcıların, büyümenin sürdürülebilir bir çerçevede gerçekleşmesini sağlamak için ortak bir çaba göstermesi gerektiğini hatırlatıyor.