Adapazarı

Adapazarı, Sakarya’nın merkezi ilçesi olup 2020 yılı itibarıyla 279 127 kişilik bir nüfusa sahiptir. 324 km² yüzölçümüne sahip bu ilçe, deniz seviyesinden ortalama 29 metre yüksekliktedir.

İlk dönemlerde Bitinyalıların ve daha sonrasında Bizanslının yaşadığı bölge, Bizans İmparatoru II. Jüstinyanus’un kayıtlarda yer alan Beşköprü (Sangarios Köprüsü) adlı yapısıyla tarih sahnesinde yer alır. Bilim insanlarının araştırmalarına göre, Sakarya Nehri eski adıyla Sangarios, eski zamanlarda iki farklı koldan akıyordu; biri doğu yakasındaki güncel yatağından, diğeri ise Beşköprü’nün altından geçiyordu.

1400 yılında, Timur’un Sivas’taki zulmünden kaçan 400 Ermeni muhacir aile, bölgeye “Donigaşen” adıyla yerleşti. Zamanla yerli Manavlar, Ermeniler, Rumlar ve yeni gelen Türk aileleri bir arada yaşamaya başladı. Osmanlı döneminde ilçe, “Adacık” ve “Ada” adlarıyla anıldı; Orhan Camii gibi yapıların izleri bu döneme ait önemli mirasları yansıtır. 16. yüzyılda “Ada Nahiyesi”, 18. yüzyılda ise Kocaeli vilâyetine bağlı “Ada Kazâsı” olarak adlandırıldı. 19. yüzyılda pazarı ve ticari faaliyetleriyle “Adapazarı” kimliğini kazandı; Semerciler, Tığcılar, Hasırcılar, Papuçcular ve Çıracılar gibi mahalleler oluştu. 1868’de belediye teşkilatı kuruldu, 1877‑78 Osmanlı‑Rus Harbi sonrası Kafkasya ve Rumeli’den gelen göçlerle nüfus bir “Der Sâadet” topluluğu hâline geldi.

Osmanlı nüfus sayımına göre 1893 yılında ilçe 53 924 kişiydi; bunların %75’i Manav ve Rumeli muhâcirinden, %20’si Ermeni, %5’i ise Rumdu. 20. yüzyılın başında I. Dünya Savaşı sırasında üç kez Yunan işgaline maruz kalan Adapazarı, 21 Haziran 1921’de Çerkez Ethem ve Halit Molla önderliğindeki yerel milis kuvvetleri sayesinde kurtuldu; bu süreçte yerli Rum nüfusu büyük ölçüde yerinden edildi.

Cumhuriyet döneminde “Akova” olarak bilinen verimli ova, özellikle 1940‑1950’lerde Karadeniz kıyılarından, Bulgaristan ve Yunanistan’dan gelen göçmenlerle nüfus artışı yaşadı. Ziraat, şeker ve makine sanayileri gelişerek bölgenin ekonomik temelini oluşturdu.