Ağrı

Ağrı, Doğu Anadolu’da yer alan ve aynı adı taşıyan ilin merkezidir. Şehrin adı tarih boyunca birkaç kez değişmiştir; önce Karakilise, ardından Ararat ve Karaköse olarak anıldı ve sonunda Ağrı Dağı’na atıfta bulunularak günümüzdeki hâline kavuştu.

Şehrin deniz seviyesinden yüksekliği yaklaşık 1.640 metredir ve Ağrı Ovası’nın kuzeyinde konumlanmıştır. Bölge, sert bir kış iklimi ve sınırlı orman örtüsüyle karakterizedir; yerel halkın büyük bir kısmı tarım ve hayvancılıkla geçimini sağlar. Her yıl 15 Nisan’da “İşgalden Kurtuluş Günü” coşkuyla kutlanır.

Bu toprakların geçmişi Orta Çağ ve İslam öncesi dönemlere uzanır; Doğubayazıt ve Patnos gibi eski yerleşim yerleri Urartular, Ahamenişler, Makedonya Krallığı, Seleukoslar, Persler, Romalılar ve Ermeni Krallığı gibi birçok medeniyetin hâkimiyeti altında kalmıştır. Müslümanların bölgeye gelişi, 632‑sırasında Muhammed’in vefatından sonra başlayan fetihlerle gerçekleşmiş ve Abbasiler döneminde 872’de ilk Müslüman topluluklar burada yerleşmiştir. 1048 Pasinler Savaşı sonrasında Bizans’tan kısa bir Selçuklu hâkimiyeti izlenmiş, 1243 Kösedağ Savaşıyla Moğollar tüm Anadolu’yu, Ağrı’yı da kapsayacak şekilde ele geçirmiş ve şehir 1256’da İlhanlı Hanlığı’nın bir parçası olmuştur.

1501’de Şah İsmail Safevi Devleti’ni kurmuş ve 1503’te Doğu Anadolu seferi sırasında Ağrı’yı fethetmiştir. Ancak 1514 Çaldıran Muharebesi sonucunda bölge Osmanlı egemenliğine geçmiştir. 17. yüzyılda ünlü Kürt bilim insanı Ahmed‑i Hani, Beyazıt Sarayı’nda eğitim almış ve burada düşüncelerini geliştirmiştir. 19. yüzyılda şehir, 1821’de İranlı Abbas Mirza’nın işgali, 1856’da Rus saldırısı ve 1877‑1878 Osmanlı‑Rus Savaşı sırasında Rusların geçici hâkimiyeti gibi bir dizi çatışmaya sahne olmuştur; Rusların çekilmesinin ardından birçok Ermeni, Sevan Gölü kıyısındaki Yeni Beyazıt’ı (günümüzde Gavar, Ermenistan) kurmak üzere göç etmiştir.

Osmanlı döneminde 1860’da Bitlisli Ermeni ticaret grubunun önderliğinde Pakrevand (Üçkilise) bölgesinde Karakilisa adıyla küçük bir yerleşim başlamış, ardından Milli Mücadele sonrasında şehir Karaköse olarak adlandırılmıştır. 1946 yılında ise resmi adı Ağrı olarak değiştirilmiştir.

2020 yılı ADNKS verilerine göre, Ağrı’nın merkez ilçesinde 119.154 kişi, bağlı köylerde ise 31.109 kişi yaşamaktadır; toplam nüfus 150.263’tür.

Ulaşım açısından şehir, Türk Hava Yolları’nın İstanbul Havalimanı’ndan günlük bir seferi ve AnadoluJet’in Ankara ile Sabiha Gökçen Havalimanı’ndan her gün birer sefer düzenlemesiyle hava yoluyla bağlanmaktadır.