Aksaray

Aksaray, il merkezinin deniz seviyesinden 980 metre yüksekte konumlandığı ve 3.540 km² yüzölçümüne sahip bir şehirdir.

Şehrin tarih sahnesine çıkışı antik çağlara dayanır; Hititler döneminde Garsaura adıyla anılan yerleşim, Kapadokya’nın son kralı Archelaos tarafından yeniden inşa edilerek Archaleis adını almıştır. Roma döneminde Colonia Archelais olarak anılan bu bölge, Bizans hâkimiyetine geçtikten sonra 1078 yılında Selçukluların kontrolüne girmiştir. Selçuklu sultanı II. Kılıç Arslan, 1170’te kenti imar edip saray inşa ettirerek Aksaray adını vermiş ve şehre Dârüzzafer, Dârürribât, Dârülcihâd gibi unvanlar kazandırmıştır.

Selçuklu Devleti’nin zayıflamasıyla Karamanoğulları Beyliği’nin eline geçen Aksaray, kısa bir süre Eretna Beyliği ile de kontrol değiştirir. 1399’da Osmanlıların hâkimiyetine geçen şehir, 1402 Ankara Muharebesi sonrası bir kez daha Karamanoğulları topraklarına katılmış, 1468’de ise kesin olarak Osmanlı egemenliğine girmiştir. Osmanlı döneminde şehirdeki nüfusun bir kısmı zorunlu iskâna tabi tutularak İstanbul’a gönderilmiş, bu göçle İstanbul’da günümüzdeki Aksaray semti oluşmuştur. 1530’da Karaman Eyaleti’nin Niğde Sancağı’na bağlı müstakil bir liva olarak 37 mahalle ve 5‑6 bin kişilik bir nüfusa sahip olduğu kaydedilmiştir; aynı yılki nüfus sayımına göre ise sadece erkek nüfusu 2.322 olarak tespit edilmiştir. 19. yüzyıl ortalarında Niğde sancağına bağlı bir kaza olan Aksaray, 1868‑69 salnamelerinde 1.020 haneye ev sahipliği yapmıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarında il merkeziliği kazanmış, 1933’te il statüsü kaldırılıp Niğde’ye bağlı bir ilçe olmuş, 1989’da ise 3578 sayılı kanunla yeniden il ilan edilerek tekrar merkez ilçesi olmuştur.

Aksaray, orta iklim kuşağında yer alır ve tipik bir karasal iklimi vardır; yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve yağışlı geçer, yağışlar genellikle ilkbahar ve kış aylarında yoğunlaşır. Şehirde Selçuklu, Karamanoğulları ve Cumhuriyet dönemine ait birçok tarihi eser bulunur: Eğri Minare, Kılıçarslan Hamamları ve Selçuklu köprüleri gibi Selçuklu mirasları, Karamanoğlu Camii (Ulu Cami) ve Zinciriye Medresesi gibi Karamanoğulları eserleri, ayrıca 1920’lerde Aksaray Valisi Abdullah Sabri Karter tarafından yaptırılan Hükümet Konakları gibi Cumhuriyet dönemi mimari örnekleri şehrin zengin kültürel dokusunu yansıtır.