Angola

Angola, resmi adıyla Angola Cumhuriyeti, Güney Afrika’nın batı kıyısında konumlanmış bir devlettir. Yüzölçümü ve nüfus bakımından Brezilya’dan sonra en büyük ikinci Lusofon (Portekizce konuşan) ülke olmasının yanı sıra, kıta içinde de yedinci en büyük devlettir. Sınırları güneyde Namibya, kuzeyde Demokratik Kongo Cumhuriyeti, doğuda Zambiya ve batıda Atlantik Okyanusu ile çevrilidir; ayrıca Cabinda adı verilen, Kongo Cumhuriyeti ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti arasında kalan bir dış bölgesi de vardır. Başkenti ve en kalabalık şehri Luanda’dır.

İlk yerleşimler Paleolitik Çağ’a kadar uzanır. Bantu göçlerinin bölgeye ulaşmasıyla birlikte 13. yüzyılda çeşitli devletler ve konfederasyonlar kurulmuş, 14. yüzyılda Kongo Krallığı bölgedeki diğer krallıklar üzerinde hâkimiyet kurmuştur. Portekizli kaşifler 1483’te Kongo ile temas kurmuş; güneyde Ndongo, Matamba ve Ovimbundu krallıkları, doğuda ise Mbunda Krallığı varlığını sürdürmüştür. 16. yüzyılda Portekizliler sahil şeridini kolonileştirmeye başlamış, Kongo üç kez onlarla savaşmış ve sonunda Ndongo’un fethiyle sonuçlanmıştır. 19. yüzyılda köle ticaretinin yasaklanması Kongo’nun ekonomik dengesini bozmuş, Avrupalı yerleşimciler iç bölgelere yayılmaya başlamıştır. Portekiz’in Angola kolonisinin sınırları, Cuamato, Kwanyama ve Mbunda gibi yerli grupların direnişi nedeniyle 20. yüzyıl başlarına kadar bugünkü hatlarını alamamıştır.

1961‑1974 yılları arasında süren uzun bir anti‑sömürge mücadelesinin ardından, Angola 1975’te tek partili bir cumhuriyet olarak bağımsızlığını ilan etmiştir. Ancak aynı yıl, Sovyetler Birliği ve Küba’nın desteğini alan MPLA (Angola Halk Kurtuluş Hareketi) ile ABD ve Güney Afrika’nın desteklediği anti‑komünist UNITA (Angola Ulusal Bağımsızlık Birliği), Zaire’nin desteklediği FNLA (Angola Ulusal Kurtuluş Cephesi) ve Cabinda’nın bağımsızlığını savunan Cabinda Enklavı Kurtuluş Cephesi arasında şiddetli bir iç savaş patlak vermiştir. 2002’de son bulduğu bu çatışmadan sonra ülke nispeten istikrarlı bir anayasal cumhuriyet hâline gelmiş ve ekonomisi, özellikle Çin, Avrupa Birliği ve ABD’nin yatırımları sayesinde dünyanın en hızlı büyüyen ekonomileri arasında yer almıştır. Ancak bu büyüme eşitsizdir; ülke zenginliğinin büyük kısmı nüfusun çok küçük bir kesimine yoğunlaşmış, yaşam standartları düşük, beklenti süresi dünya ortalamasının altında ve bebek ölüm oranı en yüksek seviyelerden biridir.

Bugün Angola, Birleşmiş Milletler, Afrika Birliği, Portekizce Konuşan Ülkeler Topluluğu ve Güney Afrika Kalkınma Topluluğu gibi uluslararası kuruluşların üyesidir. 2024 itibarıyla nüfusunun yaklaşık 36,6 milyon olduğu tahmin edilmektedir. Kültürü, yüzyıllar boyunca süren Portekiz etkisini, özellikle dil ve Katolik dinini, yerel gelenek ve göreneklerle harmanlayarak yansıtır. Ülkenin adı ise, geçmişte batı kesimlerinde var olan Ndongo Krallığı’nın hükümdarına verilen unvandan türemiştir.