Çanakkale

Çanakkıla, aynı adı taşıyan ilin kalbi olarak, Anadolu’nun kuzeybatısında, Çanakkale Boğazı’nın güneydoğu kıyısında konumlanır. Şehir deniz seviyesinden yalnız iki metre yüksekte bulunur ve 2021 yılı itibarıyla 195 439 kişilik bir nüfusa sahiptir.

Şehrin adı, 19. yüzyılda “Kale‑i Sultaniye” olarak kayıtlara geçmiştir; bu isim 1890’da resmi olarak benimsenmiştir. Osmanlı döneminde stratejik bir kale olarak hizmet veren bu yapı, zamanla “Sultaniye Kalesi” olarak anılmıştır. 17. yüzyılın sonlarından itibaren çömlek üretimiyle ün kazanan bölgeye, bir seyyahın Hollanda’nın Delft şehrindeki seramiklerle kıyaslaması sonucu “Çanak Kalesi” adı da eklenmiştir. Yunancada Δαρδανέλλια (Dardanellia) olarak bilinen bu yer, İngilizcede ise “Dardanelles” ve 1920’lerden sonra “Chanak” ya da “Kale Sultanie” olarak anılmıştır.

Antik çağda Troya kalıntılarına ev sahipliği yapan Çanakkale toprakları, yaklaşık 6 000 yıl öncesine dayanan Bakır Çağı yerleşim izleri taşır. İlk kalıcı yerleşim izleri, MÖ 4 800‑4 000 yıllarına tarihlenen Kumtepe Höyüğü civarında bulunmuştur; kazılar 1934’te Cincinnati Üniversitesi’nden J.L. Caskey ve J. Sperling tarafından başlatılmıştır. Troya, MÖ 3000’de kurulmuş ve MÖ 2500’de bir depremle yıkılmıştır.

Sonraki yüzyıllarda bölge, Lidyalılar, Persler ve Büyük İskender gibi büyük medeniyetlerin çekişmesine sahne olmuştur. Persler I. Darius ve I. Serhas döneminde bölgeyi stratejik bir nokta olarak görmüş, Herodot’un kaydettiğine göre I. Serhas ilk köprüyü burada inşa etmiştir. MÖ 334’te Büyük İskender, Perslerle Granikos Çayı yakınlarında karşılaşmış ve Persler bölgeyi terk etmek zorunda kalmıştır. Daha sonra Roma hâkimiyetine giren Çanakkale, 395’te Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu’nun bir parçası olmuş ve imparator Justinian, modern Eceabat yakınlarındaki Sestos’ta boğaz kontrolü için önlemler almıştır.