Cezayir

Cezayir, resmî adıyla Cezayir Demokratik Halk Cumhuriyeti, Kuzey Afrika’nın Mağrip bölgesinde konumlanır. Kuzeydoğusunda Tunus, doğusunda Libya, güneydoğusunda Nijer, güneybatısında Mali, Moritanya ve Batı Sahra, batısında Fas ve kuzeyinde Akdeniz ile komşudur. Başkenti ve en büyük şehri, Akdeniz kıyısının en kuzey ucunda yer alan Cezayir şehridir.

İlk yerleşim izleri tarih öncesine kadar uzanan bu topraklar, Fenikeliler, Numidyalılar, Romalılar, Vandallar ve Bizans Rumları gibi birçok medeniyetin buluşma noktası olmuştur. Modern Cezayir’in kimliği, yedinci yüzyıldan itibaren Arap‑Müslüman göçleri ve yerli Berberi halkının Araplaşmasıyla şekillenmiştir. 8. yüzyıldan 15. yüzyıla kadar çeşitli Arap ve Berberi hanedanları hüküm sürmüş, 1516’da Osmanlı İmparatorluğu’nun yarı özerk bir vasalı olarak Cezayir Beylerbeyliği kurulmuştur. Üç yüzyıl süren Osmanlı hâkimiyeti sonrası 1830’da Fransa işgaline giren ülke, 1848’de resmen ilhak edilmiş ve 1903’e kadar tam anlamıyla fethedilmiştir. Fransız koloni yönetimi, büyük ölçüde Avrupa yerleşimcileri getirmiş ve savaş, hastalık ve kıtlıklar nedeniyle yerli nüfus önemli ölçüde azalmıştır. 1945’teki Sétif ve Guelma katliamları, 1954’te başlayan bağımsızlık mücadelesinin ateşini yakalamış ve Cezayir 1962’de bağımsızlığını ilan etmiştir. 1992‑2002 yılları arasında yaşanan kanlı iç savaşın ardından, 2010‑2012 Arap Baharı protestolarına kadar ülke olağanüstü hâl yönetiminde kalmıştır.

919 595 km² (2 381 741 km²) yüzölçümüyle dünyanın en büyük onuncu, Afrika’nın ise en büyük ülkesi konumundadır. Yarı kurak iklimi ve geniş Sahra Çölü alanlarıyla kıtanın büyük bir kısmını kaplayan toprakların nüfusu, daha verimli ve dağlık kuzey bölgesinde yoğunlaşmıştır. Yaklaşık 44 milyonluk nüfusu, Afrika’nın en kalabalık onuncu ve dünya çapında 33. en kalabalık ülke olmasını sağlar. Resmî dilleri Arapça ve Berberice olup, halkın büyük kısmı Arapça’nın Cezayir lehçesini konuşur; Fransızca ise resmi statüye sahip olmamakla birlikte medya, eğitim ve idari alanlarda sıkça kullanılır. Nüfusun çoğunluğu Arap, Berberi azınlık da önemli bir yer tutar; %99 civarında Sünni İslam nüfusun resmi dini olarak kabul edilir.

Cezayir, 58 il ve 1 541 belediyeden oluşan yarı başkanlık sistemiyle yönetilen bir cumhuriyettir. Kuzey Afrika’da bölgesel bir güç, küresel ölçekte orta düzey bir aktör olarak görülür. 2025 itibarıyla Afrika’da en yüksek İnsani Gelişme Endeksi’ne sahip olan ülke, kıtanın üçüncü büyük ekonomisine sahiptir. Bu ekonomik konum, dünya çapında 16. sırada yer alan petrol ve 9. sırada bulunan doğal gaz rezervlerinden kaynaklanır; ulusal petrol şirketi Sonatrach, Afrika’nın en büyük şirketi olmasının yanı sıra Avrupa’ya doğal gaz sağlayan başlıca kaynaklardan biridir.