Cumhuriyet (gazete)

Türkiye’de yayımlanan günlük Cumhuriyet gazetesi, 7 Mayıs 1924’te kurulmuş ve 30 Temmuz‑5 Ağustos 2018 tarihleri arasındaki 37 412 tirajıyla 24. sırada yer almıştır.

Gazetenin adı, Atatürk’ten esinlenmiştir. Kurtuluş Savaşı’nı destekleyen ve o dönemde Yeni Gün’ü çıkaran Yunus Nadi (Abalıoğlu), 7 Mayıs 1924’te Nebizâde Hamdi ve Zekeriya Sertel ile birlikte, günümüzde Pembe Konak adıyla bilinen eski İttihat ve Terakki Genel Merkez binasında Cumhuriyeti kurmuş ve yönetimini Zekeriya Sertel’e devretmiştir.

Başlangıçta Tanin, Tasvir‑i Efkâr ve Vatan gibi rakip gazetelere karşı çıkan Cumhuriyet, İstanbul Cağaloğlu’nda “Türkçe yevmi gazete, idare yeri İstanbul” ibaresiyle 7 000 kopya satıyordu. İlk sayısında Yunus Nadi’nin giriş yazısı ve Mustafa Kemal’e yapılan röportaj bulunuyordu. Baskı elle dizilir, rotatifle yapılırdı; 1930’da linotip baskı ve fotoğraf ekleriyle renkli ilanlar da yayımlanmaya başladı. Namık Görgüç ve Selahattin Giz gibi fotoğrafçılar ilk görselleri sağladı.

Dağıtımı 1934’e kadar Artin Efendi yürütür, posta üzerinden abone sistemi de mevcuttu; bu yüzden bir gün İstanbul’da, ertesi gün Eskişehir’de ve bir hafta sonra Ankara’da okunurdu. Yunus Nadi 1924‑1945 yılları arasında başyazar olarak görev yaptı; ardından oğlu Nadir Nadi 1991’e kadar bu görevi sürdürdü. İlk dönem yazar kadrosunda Ziya Gökalp, Aka Gündüz, Hasan Bedreddin, Reşat Ekrem Koçu, Peyami Safa, Ahmet Refik ve Halit Ziya gibi isimler yer alıyordu.

1928’den sonra sayfa düzeni değişerek ilk sayfada Ramiz karikatürleri, ikinci sayfada ise bilim insanlarının makaleleri yer aldı. II. Dünya Savaşı’nın getirdiği kağıt kıtlığı nedeniyle gazete 8 sayfadan 4 sayfaya indi, ancak 1939’da tirajı 62 bin, ardından 10 yıl içinde 25 bin seviyesine ulaştı. İlk kapatma 29 Ekim 1934’te 10 gün, 1940’da ise hükümet politikalarına aykırılık nedeniyle 90 gün sürdü.

Gazete, döneminde çocuk, kadın, moda, sinema, iktisadiyat, tayyarecilik, askeri bahisler, tarih, spor, ilmî mülâhaza, mizah ve röportaj gibi çeşitli bölümler yayınladı; 1933 ve 1938’de 10. ve 15. yıl ekleri, 1936’da ise Mimar Sinan ve Çanakkale özel sayıları çıktı. 1930’da “Haftanın Filmleri” köşesi başladı, Latin harfine geçiş sürecinde promosyon kuponları dağıtıldı, güzellik ve müzik yarışmaları düzenlendi. 1932’de Keriman Halis’in dünya güzeli seçilmesi satışları artırdı; en etkili kampanyalarından biri de Menemen’de öldürülen Kubilay’ı anmaya yönelikti (23 Aralık 1930). Ayrıca, 1925‑1952 yılları arasında gazetenin Fransızca baskısı La République adıyla yayımlandı.