Ebü'l-Fidâ
Kürt asıllı Eyyubiler Hama emiri, felsefe, astronomi ve coğrafya bilgini
Ebu’l‑Fida, tam adı el‑Melik el‑Müeyyed İmadeddin Ebu’l‑Fidâ İsmâil bin Efdâl Ali bin Mahmud, 1273‑1331 yılları arasında yaşamış bir Kürt düşünür, tarihçi, coğrafyacı ve askeri liderdi. Doğduğu yer Şam’dı; babası Malik el‑Efdâl, o dönemin tanınmış komutanlarından biriydi ve Ebu’l‑Fida, Selahaddin Eyyubi’nin babası Necmeddin Eyyubi’nin torunu konumundaydı. Çocukluğunda Kur’an ve temel bilimleri öğrenirken, henüz 12 yaşındayken Haçlıların elindeki bir gemide Hama Emiri refakatinde bulunmuş ve Akka, Humus, Trablus ve Rumkale kalelerinin fethine katılmıştı.
1298’de Memlük Sultanı Nasır Muhammed’in hizmetine giren Ebu’l‑Fida, 1300 yılında Şam valisinin yönetimi altında Hama’nın idareciliğini üstlendi. 1312’de “Melik us‑Sahn” unvanını aldı ve Malatya’da Moğollarla mücadele ederken gösterdiği kahramanlık sayesinde 28 Şubat 1320’de irsi Hama Emiri ve “Malik ül‑Müeyyed” unvanını kazandı. Aynı yıl Hac seferinde Sultan Nasır Muhammed’e refakat etti ve 1331’de Hama’da vefat etti; yerine oğlu Efdal Muhammed geçti.
Ebu’l‑Fida, tarih alanındaki en bilinen eseri “Muhtasaru Tarih il‑Beşer”dir; bu eser, İbn Esir’in “el‑Kamil fit‑tarih” adlı kitabının devamı niteliğinde olup, Adem’den 1328 yılına kadar gerçekleşen olayları kapsar ve Batı dillerine çevrilmiş, 1870 ve 1908 yıllarında İstanbul ve Mısır’da basılmıştır. Ayrıca 1316‑1321 yılları arasında kaleme aldığı “Takvim ül‑Buldan” (Şehirler Dizisi) adlı coğrafya kitabı, 28 bölümden oluşur; denizler, dağlar, nehirler ve göller gibi doğal unsurları ve yer adlarının koordinatlarını içeren cetvellerle zenginleştirilmiştir.