Ebu Said Gerdizî

Ebu Said Gerdizî (Farsça: ابوسعید عبدالحی بن ضحاک بن محمود گردیزی, Abu Saʿīd Abdul‑Hay ibn Dhaḥḥāk ibn Maḥmūd Gardēzī), 1061 yılında vefat etmiş bir Fars asıllı coğrafyacı ve tarihçidir. Erken 11. yüzyılda, günümüzde Afganistan sınırları içinde yer alan Gardez şehrinde, “Zeyn‑ul‑Ahbâr” adlı eserini kaleme almıştır. Bu kitap, doğu İran’da İslam tarihinin incelenmesi açısından büyük bir öneme sahiptir.

Gerdizî, tarihî olayları tarafsız ve samimi bir bakış açısıyla ele almasıyla tanınır. Farsça yazım tarzı sade, anlaşılır ancak olgun bir nitelik taşır; bu yönüyle klasik Farsça düzyazı örneklerinden biri olarak kabul edilir. Eserinde, Gaznelilerin kurucu liderleri Alp Tégín ve Sebük Tégín'den söz eder; ayrıca Abbasi halifesi al‑Qadir'in 391/999 yılında Gazneli Mahmut’a (tam adı Yāmīn al‑Dawlah Abd al‑Qāṣim Maḥmūd ibn Sebük Tégīn) “Sultan” unvanını vermesini kabaca anlatır.

Gerdizî, “Zeyn‑ul‑Ahbâr” adlı tarihî çalışmasını, muhtemelen 440/1049‑452/1052 yılları arasında, Sultan Abd‑al‑Rašīd bin Maḥmūd dönemi sırasında, hâlâ genç bir yaşta kaleme almıştır. Bu eser, hem coğrafi hem de tarihî bilgiler sunması bakımından dönemin önemli kaynakları arasında yer alır.