Ebû Saîd Gerdîzî (Ebû Saîd Abdülhay b. Dahhâk b. Mahmûd Gerdîzî), 11. yüzyılda yaşamış Fars tarihçisidir. Farsça yazdığı Zeynü'l-ahbâr adlı tarih kitabıyla tanınır; bu eser Horasan ve Gazneliler tarihinin temel kaynaklarından sayılır.
Nisbesi, bugün Afganistan'ın doğusunda bulunan Gerdiz şehrine bağlanır. Doğum ve ölüm tarihleri kesin olarak bilinmez. Gazneli sarayıyla yakın ilişki içindeydi ve muhtemelen Gazne'de yaşadı. Gazneli Mahmud döneminin olaylarına tanıklık ettiği anlaşılır; çağdaşı Bîrûnî'yi şahsen tanıyordu.
Zeynü'l-ahbâr
Eserini Sultan Abdürreşîd (1049–1052) zamanında yazdı ve ona ithaf etti. Kitap İslam öncesi İran hükümdarlarından başlar; Hz. Peygamber ve halifeler dönemiyle sürer, Horasan valilerini, Sâmânî ve Gazneli hanedanlarını ayrıntılı biçimde ele alır. Gaznelilerin erken dönemine dair verdiği bilgiler başka kaynaklarda bulunmadığı için özellikle değerlidir.
Kitabın kültür tarihine ayrılmış bölümleri de önemlidir. Müslüman, Yahudi, Hristiyan, Zerdüştî ve Hint toplumlarının bayramları ve takvimleri anlatılır; Hint bayramları kısmında Bîrûnî'nin Hindistan üzerine eserinden yararlanıldığı görülür. Türk boyları ve Avrasya bozkırlarındaki diğer halklar hakkındaki bölüm, coğrafi bilgileri ve boyların kökenine dair anlatılarıyla Orta Asya tarihi araştırmalarında sık başvurulan bir kaynak hâline gelmiştir. Bu bölüm ilk kez Rus şarkiyatçı Barthold tarafından yayımlanıp tercüme edildi.
Gerdîzî'nin sade ve olgun Farsça düzyazısı, erken dönem Fars nesrinin iyi örneklerinden kabul edilir. Eser yalnızca iki geç tarihli yazmayla günümüze ulaşmış, sonradan farklı dillere çevrilmiştir.
