Erzincan

Erzincan, Doğu Anadolu’nun kalbinde, aynı adlı ilin merkezini oluşturan bir şehirdir. Tarih boyunca Mengüçlü Beyliği’nin başkenti olmuş, doğusunda Çayırlı ve Üzümlü, batısında Kemah, kuzeybatısında Refahiye, kuzeyinde Gümüşhane, güneyinde ise Tunceli illeriyle komşuluklar kurmuştur.

Şehrin adı, antik çağlarda Strabon’un bahsettiği “Eriza” kökünden türemiş olabilir; Grek kaynaklarında “Aziris” olarak da geçmektedir. Ermeniler “Erez”, “Erzng” gibi biçimlerde, Bizanslılar “Aringam”, “Arsingan”, “Erzingan” olarak, Araplar ise “Erzencân” şeklinde adlandırmışlardır. Türklerin bölgeyi fethetmesinin ardından isim önce “Erzingan”, sonra “Ezirgân” biçiminde değişmiş ve günümüzdeki hâlini almıştır.

Erzincan’ın tarih sahnesine çıkışı, ikinci binyılda Hurrilerin, ardından Hayasalıların ve Azzilerin hâkimiyetiyle başlar. M.Ö. 1600‑1180 yılları arasında Hititler de bu toprakları kontrol etmiş, ancak bölgeye ait doğrudan yerleşim izleri bulunmasa da, Hitit etkisinin hâlâ hissedildiği kabul edilir. Daha sonra Urartular, M.Ö. 9. yüzyılda Van’ı başkent yaparak, sınırlarını Hazar Denizi’nden Malatya’ya, kuzeye Erzurum ve Erzincan’a kadar uzatmışlardır; Altıntepe’deki kazılar Urartu varlığını kanıtlar. Medler, M.Ö. 600 civarında bölgeyi ele geçirmiş, ardından Lidyalılar ve Persler de kısa dönemlerde hâkimiyet kurmuşlardır.

Perslerin yükselişi, Büyük Kiros ve II. Kambises dönemlerinde bölgeyi de kapsar. Sonraki yüzyıllarda Roma, Bizans ve İran arasındaki çekişmeler Erzincan’ı sık sık el değiştiren bir sınır bölgesi hâline getirir. 629’da Bizans İmparatoru Herakleios, bölgeyi İran’dan alarak kontrolünü pekiştirir. 655 yılında ise halifelik döneminde Habîb bin Mesleme, Erzincan ve çevresini ele geçirerek bölgeyi İslam hâkimiyetine sokar.