Fas

Fas Krallığı, Kuzey Afrika’nın Mağrip bölgesinde konumlanmış bir devlettir. Ülkenin kuzeyinde Akdeniz, batısında Atlantik Okyanusu kıyılarını bulur; doğusunda Cezayir ile kara sınırı vardır. İspanya’nın hâkim olduğu Sebte, Melilla ve Peñón de Vélez de la Gomera gibi küçük ada ve yerleşim birimlerine de hâkim olduğu iddia edilen bir sınır bölgesi bulunur. 1975’ten beri kısmen kontrol ettiği tartışmalı Batı Sahra, ayrıca Fas’ın Moritanya ile sınırını paylaştığını iddia ettiği bir başka bölgedir. Nüfusu yaklaşık 37 milyon olan bu ülkenin resmi ve en yaygın dini İslam’dır; resmi dilleri Arapça ve Berberi’dir, fakat Fransızca ve Arapça’nın yerel lehçeleri de geniş çevrelerce konuşulur. Kültür, Arap, Berberi, Endülüs ve Afrika unsurlarının iç içe geçtiği bir mozaik sunar; başkenti Rabat, en kalabalık şehri ise Kazablanka’dır.

Bu topraklar, 300 bin yıldan fazla bir süredir Paleolitik Çağ’dan beri insan yerleşimine sahne olmuştur. 788 yılında I. İdris’in kurduğu İdrisid hanedanı, ardından gelen çeşitli bağımsız hanedanların yönetimiyle devam etmiştir. 11. ve 12. yüzyıllarda, Almoravid ve Almohad hanedanları, İber Yarımadası ile Mağrip’in büyük bir kısmını kontrol ederek bölgesel bir güç kazanmıştır. 7. yüzyıldan itibaren Arap göçlerinin yoğunluğu, bölgenin demografik yapısını köklü biçimde değiştirmiştir. 15‑16. yüzyıllarda Portekiz’in bazı kıyıların eline geçmesi ve Osmanlıların doğudan müdahalesi dış baskılar yaratmış, fakat Marinid ve Saadi hanedanları bu etkilere karşı koymuş; Saadi’ler, 16. yüzyıl sonlarında Songhay İmparatorluğu’nu da topraklarına katmıştır. 1631’de iktidarı eline geçen Alevi hanedanı, sonraki iki yüzyılda Batı dünyasıyla ticari ve diplomatik bağları güçlendirerek Fas’ın stratejik Akdeniz konumunu yeniden ön plana çıkarmıştır.

1912’de Fransa ve İspanya, Fas üzerinde himaye kurarak Sultanı sınırlı yetkilerle resmi bir figür hâline getirmiştir. Sömürge yönetimine karşı zaman zaman isyanlar yaşanmış, ancak 1956’da V. Sultan Muhammed önderliğinde bağımsızlık kazanılmış ve ülke bir bütün olarak yeniden şekillenmiştir. Bağımsızlık sonrası Fas, Afrika’nın beşinci büyük ekonomisi konumuna yükselmiş, Arap Birliği, Arap Mağrip Birliği, Akdeniz Birliği ve Afrika Birliği gibi uluslararası platformlarda etkili bir oyuncu olmuştur. İnsan Gelişme Endeksi’nde kıtanın önde gelen ülkelerinden biri olarak yer alır ve sanayi açısından da Afrika’nın önde gelen ekonomilerinden sayılır.

Günümüzde ülke, seçilmiş bir parlamentoya sahip yarı anayasal bir monarşi olarak yönetilir. Yürütme yetkisi kral ve başbakan tarafından yürütülürken, yasama iki meclisten – Temsilciler ve Danışmanlar Meclisi – oluşur. Anayasa Mahkemesi, yasaların, seçimlerin ve referandumların geçerliliğini denetler. Kral, özellikle ordu, dış politika ve din konularında geniş yetkilere sahiptir; kanun gücünde kararnameler çıkarabilir ve gerektiğinde başbakan, anayasa mahkemesi başkanı ve parlamentoyu feshetme yetkisine sahiptir.