Galatasaray (futbol takımı)
Türk futbol takımı
20 Ekim 1905 tarihinde Ali Sami Yen ve arkadaşları tarafından, öğrencisi oldukları Galatasaray Lisesi'nde kurulan kulübün ilk spor dalıdır.
Galatasaray, Türkiye'de kazandığı 26 kez Süper Lig, 19 kez Türkiye Kupası ve 17 kez Süper Kupa şampiyonluğu ile Türkiye'nin en başarılı futbol kulübü olmuştur, çünkü bu müsabakalar Türkiye Futbol Federasyonu ve UEFA tarafından belirlenen düzenlemelere uygun olarak tanınan ve muhasebeleştirilen Türkiye'nin en üst düzey profesyonel ligleri ve kupalarıdır.
Galatasaray, Avrupa müsabakalarında en başarılı Türk kulübüdür. Uluslararası alanda Galatasaray, 2000 yılında UEFA Kupası ve UEFA Süper Kupası'nı kazanarak Türkiye'de Avrupa kupası kazanan ilk ve tek Türk takımı olmuştur. Kulüp, 1999-00 sezonunda Süper Lig, Türkiye Kupası ve UEFA Kupası'nı tek bir sezonda kazanarak nadir görülen bir başarıya imza atmıştır. Galatasaray aynı zamanda IFFHS Dünya Sıralamasında ilk sırada yer alan tek Türk kulübüdür. Kulüp, UEFA Şampiyonlar Ligi'nde beş kez çeyrek finale ve bir kez de yarı finale yükselmesine rağmen bugüne kadar kupayı kazanamadı. Galatasaray, Şampiyon Kulüpler Kupası ve Şampiyonlar Ligine en çok katılan 11, en çok maça çıkan 19, en çok puan toplayan 24. takım konumundadır.
Galatasaray, Forbes tarafından her yıl yayımlanan futbol kulüpleri listesinde, 2013-14 sezonunda yıllık 347 milyon avro değeriyle dünyanın en değerli 16. futbol kulübü olmuştur. 2014-15 sezonunda ise 294 milyon avro değeriyle dünyanın en değerli 20. futbol kulübü arasında yer almıştır.
2011 yılından bu yana kulübün stadyumu İstanbul Seyrantepe'deki 53.978 kapasiteli Rams Park'tır. Kulüp daha önce Ali Sami Yen Stadyumu'nun yanı sıra, Beşiktaş ve Fenerbahçe ile Taksim Stadyumu ve İnönü Stadyumu'nda ortak olmak üzere İstanbul'daki diğer statlarda da oynamıştır.
Kulübün diğer İstanbul takımları olan Beşiktaş ve Fenerbahçe ile uzun süredir devam eden bir rekabeti vardır. Galatasaray ve Fenerbahçe arasındaki derbi, merkezlerinin ve stadyumlarının İstanbul Boğazı'nın Avrupa (Galatasaray) ve Asya (Fenerbahçe) yakalarında yer alması nedeniyle Kıtalararası Derbi olarak adlandırılmaktadır.
Tarihçe
Kuruluş
Fransız Lisesi modelinden etkilenen Galatasaray Lisesi, Eylül 1868'de çok daha modern bir okul haline geldi. Fransızca ana eğitim diliydi ve öğretmenlerin çoğu Avrupalıydı. Öğrenciler arasında Osmanlı İmparatorluğu'ndaki tüm dini ve etnik toplulukların üyeleri bulunuyordu. Lise, sporu (çoğunlukla jimnastik) yeni bir okul dersi olarak tanıttı ve Mösyö Curel ilk jimnastik öğretmeniydi. 1899 yılında Galatasaray Lisesi'ne ilk kez bir “futbol topu” geldi, ancak öğrenciler topu sadece okulun büyük avlusunda tekmelediler. 1902 yılının sonbaharında Ali Sami Yen, amcası Suphi'yi Moda'da ziyaret etmiş ve ona giderken Moda sahasında futbol oynayan İngilizleri görmüştür. Arkadaşlarına bu yeni spordan bahsetti ve 14 Ekim 1905'te (Rumi takvime göre “1 Teşrinievvel 1321 ‘e tekabül eder; 1917-1918 Osmanlı takvim ayarlama reformlarından önce Rumi takvim ile Miladi takvim arasındaki 13 günlük fark göz ardı edilerek tarihin '1 Ekim 1905” olarak verilmesi yaygın bir hatadır), öğretmen Mehmet Ata Bey'in Tarih ve Edebiyat dersinde, Edebiyat 5B sınıfının arka sıralarında kulübü kurdular.
Galatasaray Spor Kulübü kurucu listesi, resmiyet kazanma sürecinde değişikliğe uğramıştır. 1905'ten 1919'a kadar Galatasaray Spor Kulübü'ne Başkanlık yapan, mektebin 889 numaralı öğrencisi Ali Sami Yen, elyazısıyla tuttuğu Galatasaray Terbiye-i Bedeniye Kulübü ıhsaiyet Defteri'nin (Sayım-İstatistik Defteri) 181 ve 182. sayfalarında kurucu 13 üyeyi şöyle sıralar;Ali Sami Yen, Asım Tevfik Sonumut, Emin Bülent Serdaroğlu, Celal İbrahim, Boris Nikolof, Milo Bakiç, Pol Bakiç, Bekir Sıtkı Bircan, Tahsin Nahit, Reşat Şirvanizade, Hamit Hüsnü Kayacan, Refik Cevdet Kalpakçıoğlu, Abidin Daver.
Kulübün adı konusunda bazılarının Gloria'yı (zafer), bazılarının Audace'yi (cesaret) önerdiği tartışmalar yaşandı, ancak adının Galatasaray olmasına karar verildi. Ali Sami Yen, Galatasaray'ın kuruluş amacını;
şeklinde belirtti.
Araştırmacı Cem Atabeyoğlu'na göre Galatasaray adını ilk maçlarından birinden almıştır. O maçta Galatasaray, Rum kulübünü 2-0 yendi ve seyirciler onlara “Galata Sarayı efendileri” (İngilizce: Gentlemen of Galata Palace) adını verdi ve bu olaydan sonra bu adı benimseyerek kulüplerini “Galata Sarayı” olarak adlandırmaya başladılar. 1905 yılında, Osmanlı İmparatorluğu döneminde, dernekler için herhangi bir kanun bulunmadığından kulüp resmi olarak tescil edilememiş, ancak 1912 tarihli Cemiyetler Kanunu'ndan sonra kulüp yasal olarak tescil edilmiştir.
Süper Lig öncesi (1905-1959)
1905 yılında kurulan Galatasaray, günümüzde varlığını devam ettiren takımlar göz önüne alındığında ilk Türk futbol takımıdır. Bu durumun doğal sonucu ise herhangi bir futbol liginde mücadele eden ilk Türk takımı olma ayrıcalığına sahiptir. Bunda, Galatasaray Lisesi gibi bir kurumun içinden çıkmasının da payı vardır. İlk maçını Kadıköy Faure Okulu ile yaptılar ve bu maçı 2-0 kazandılar. Galatasaray, 1905-1906 sezonunda İstanbul Ligi'ne katılmış, 1907-1908'de ise şampiyonluk sevincini yaşamıştır. Yabancı takımlarla aynı ligde oynayan ve şampiyonluk yaşayan Galatasaray, yeni Türk takımlarının kurulması için de örnek olmuştur. 1911 yılında Macar, Klojvar şehrinin takımıyla deplasmanda yaptığı maçla da ülke dışına çıkarak ilk maç yapan takım yine Galatasaray'dır.
Türk sporunun ilk teşkilatı olan Türk İdman Cemiyetleri İttifakı, yine Ali Sami Yen tarafından kurulmuştur. yıllar sonra Galatasaray Başkanlığı da yapacak olan Yusuf Ziya Öniş'in başkanlığında, 1923 yılında Şehzadebaşı'ndaki Letafet Apartmanı salonunda yapılan toplantıda "Futbol Heyet-i Müttehidesi" adıyla kurulmuştur.
Profesyonellik öncesi dönemde, İstanbul Ligi, Cuma Ligi, Pazar Ligi gibi değişik isimlerle oynanan lig maçlarında Galatasaray, o dönemin diğer takımları Altınordu İdman Yurdu, Moda, Fenerbahçe ve Beşiktaş'la birlikte şampiyonluk mücadelesi yapmış ve defalarca şampiyon olmuştur.
Bu dönemde kazanılan kupalardan biri de 1928 yılındaki Gazi Büstü'dür. Gazi Büstü, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk yaşarken adına düzenlenen ilk ve tek kupadır. Taksim Stadı'nda oynanan maçı Fenerbahçe'yi 4-0 yenen Galatasaray kazanmıştır. Bu büst, hâlen Galatasaray Müzesi'nde bulunmaktadır. Yılda bir defaya mahsus olmak üzere, 10 Kasım günleri yapılan anma törenlerinde kullanılmaktadır.
Galatasaray SK üyeleri arasında 1933 yılında yaşanan amatörlük-profesyonellik tartışmasının ardından, daha profesyonel bir kulüpten yana olan grup Galatasaray SK'dan ayrılarak Güneş SK'yı kurdu. Mali ve siyasi güç sayesinde yeni kulüp Galatasaray SK'nın en iyi oyuncularını transfer edebildi ve Galatasaray SK'nın düşüşü başladı. Kulüp 1932 ve 1949 yılları arasında İstanbul Ligi'ni kazanamadı. Galatasaray 1933'te İstanbul Şildi'ni ve 1939'da Milli Küme'yi kazandı.
Kulüp 1948 yılında Pat Molloy ile sözleşme imzaladı ve Galatasaray on sekiz yıl sonra 1948-49 sezonunda İstanbul Futbol Ligi'ni kazandı. 1952 yılında İstanbul Futbol Ligi, profesyonel lig haline geldi. Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası 1955-56'da başladı, ancak ulusal çapta ilk Türkiye Ligi 1959'da başladı. İstanbul Profesyonel Ligi'nin Türkiye'nin en güçlü ligi olması nedeniyle 1955-56 sezonunu şampiyonu Galatasaray, 1956-57 Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası sezonuna katıldı. Galatasaray, Bükreş'te Dinamo București'ye 3-1 yenildi ancak İstanbul'da 2-1 kazanmayı başardı. Kulüp yarışmadan elenmiş olsa da bu tarihi bir katılım oldu. Galatasaray, bir UEFA müsabakasında oynayan ilk Türk kulübü, bir UEFA müsabakasında gol atan ilk Türk kulübü ve bir UEFA müsabakasında maç kazanan ilk Türk kulübü oldu. 1957 yılında Gündüz Kılıç'ın görevden ayrılmasının ardından George Dick Galatasaray'ın başına geçti ve kulüp 1958 yılında on beşinci ve son İstanbul Futbol Ligi şampiyonluğunu kazandı.
Kulüp 1955 yılında, 1954-55 İzmir Futbol Ligi gol kralı olan 19 yaşındaki Metin Oktay'ı transfer etti ve yeni bir dönem başladı.
1959-1969
21 Şubat 1959 tarihinde sadece İstanbul, Ankara ve İzmir takımlarının katılabildiği Türkiye 1. Futbol Ligi kuruldu. Beyaz ve kırmızı grup şeklinde düzenlenen ve 16 takımın yer aldığı ligde Galatasaray, kırmızı grupta yer aldı. İtalyan teknik direktör Leandro Remondini yönetimindeki Galatasaray, 7 galibiyet ve 6 beraberlik alıp 20 puanla grubunu lider tamamladı. Finalde ise beyaz grubun birincisi Fenerbahçe ile karşılaştı. İki maç şeklinde düzenlenen finali kazanan Fenerbahçe oldu.
1959-60 sezonunda ligi üçüncü olarak bitiren Galatasaray, 1960-61 sezonunda ligi 1 puan farkla Fenerbahçe'nin arkasında bitirdi. 1961 yılında takımın başına Gündüz Kılıç getirildi. 1961-62 sezonunda takım, tarihindeki ilk Millî Lig kupasını müzesine götürdü. Ayrıca Galatasaray 1956 sezonundan sonra tarihinde ikinci kez Şampiyon Kulüpler Kupası'nda mücadele etme hakkı kazandı. 1962-63 sezonu öncesinde kadrosunu eski oyuncularından Metin Oktay ile güçlendiren ve 1962-1963 sezonuna kadar Avrupa kupalarında yer alamayan Galatasaray, o sezon yine ilk turda Dinamo București'ye rakip olmuştur. Fakat bu kez gülen taraf Galatasaray olacaktır. Galatasaray, 6 sene önce ilk galibiyeti aldığı rakibini bu kez kupada saf dışı bırakarak, ilk kez tur sevincini tadacaktır. 9 Eylül 1962 tarihinde Bükreş'te oynanan maçtan Metin Oktay'ın ağlara gönderdiği golle 1-1 beraberlikle ayrılan Galatasaray, bir hafta sonra İstanbul'daki maçta Kadri Aytaç ve Metin Oktay'ın kaydettiği gollerle 2-1 galip gelmiştir. Galatasaray, o sezon ikinci turda Polonia Bytom takımını 4-1 ve 0-1'lik sonuçlarla eledikten sonra, çeyrek finalde eşleştiği İtalyan devi Milan'a iki maçta da mağlup olarak Şampiyon Kulüpler Kupası'na veda etmiştir. Lig'de ise ilk olarak kırmızı grubu 1. tamamlayan Galatasaray, Şampiyonluk grubunda ise 22 maçta 14 galibiyet 7 beraberlik ve 1 mağlubiyet alarak tekrar şampiyon oldu. Metin Oktay da 38 gol ile gol kralı oldu. 1963-64 sezonunda ise ligi 3. sırada bitiren Galatasaray tarihinde ilk kez UEFA Kupa Galipleri Kupası'na katılma hakkı kazanmıştır. 1963-64 sezonunun 15. haftasında Coşkun Özarı, ikinci kez takımın başına getirilmiştir. Sezonu üçüncü olarak tamamlayan Galatasaray, O sezon ikinci kez düzenlenen ve ilk sezon aldığı Türkiye Kupası'nın tekrar sahibi oldu. Finalde Altay'ı hükmen mağlup eden Galatasaray'ın kazandığı kupa, Özarı'nın kariyerinde tek başına aldığı ilk kupa oldu. 1964-65 sezonuna da Galatasaray'ın baş antrenörü olarak yine Coşkun Özarı başladı. Ligde üç maç, Kupa Galipleri Kupası'nda da Magdeburg karşısında iki maçta Galatasaray'ı yönetti. Ancak Gündüz Kılıç'ın antrenörlüğe geri çağrılmasıyla Galatasaray'dan ayrıldı. Galatasaray, günümüzde oynanmayan UEFA Kupa Galipleri Kupası'nda ise ilk maçına 9 Eylül 1964 tarihinde çıkmıştır. Doğu Almanya temsilcisi Magdeburg ile Almanya'da ve Türkiye'de oynanan maçlar 1-1 eşitlikle sonuçlanınca, üçüncü maç Viyana'da oynanmış ve bu karşılaşma da 1-1 beraberlikle bitmiştir. Üçüncü karşılaşmanın da berabere bitmesinin ardından kura atışı yapılmış ve Galatasaray bir üst tura çıkmıştır.
1964-65 sezonunda 39 puanla ligi 3. sırada bitiren Galatasaray, UEFA Kupa Galipleri Kupası'na ilk turda veda etti. 1965-66 sezonunda Gündüz Kılıç yönetimindeki takım, Beşiktaş'ın 6 puan gerisinde ligi tamamlayarak 2. olmuştur. Ancak Galatasaray bir kez daha Türkiye Kupası'nı müzesine götürmüştür. 1966-67 sezonunda UEFA Kupa Galipleri Kupası'nda ilk turda ÖFB-Cup şampiyonu Rapid Wien ile eşleşen Galatasaray deplasmanda 4-0, kendi sahasında da 5-3 kaybederek elenmiştir. Ligi ise 41 puanla 3. sırada tamamlamıştır. Bu gelişmelerin ardından sezon sonunda Gündüz Kılıç ile yollar ayrılmış yerine ise Bülent Eken getirilmiştir. 1967-68 sezonunda ise Galatasaray, yine ligi 3. sırada bitirmiştir. 1968-69 sezonu öncesinde ise yeniden yapılanmaya giden Galatasaray'da teknik direktörlüğe Yugoslav Toma Kaleperovic getirilmiştir. 1968-69 sezonunda Galatasaray, üçüncü kez şampiyon oldu.
1969-1979
1969-70 sezonunda Galatasaray ilk turda İrlanda Şampiyonu Waterford United ile eşleşti. İlk maçı kendi sahasında 2-0, ikinci maçında da deplasmanda 3-2 galip gelerek turu geçti. 2. turda rakip Çekoslovakya Şampiyonu Spartak Trnava'ydı. Trnava'daki maçı 1-0 kaybeden Galatasaray BJK İnönü Stadyumu'nda rakibini Ergün Acuner'in golüyle kaybettiği skorla 1-0 yendi ve kurayla çeyrek finale çıktı. Çeyrek finalde Polonya Şampiyonu Legia Warszawa ile eşleşen Cimbom, İnönü'deki maçta 1-1'lik sonuçla sahadan ayrılırken; Varşova'daki maçı 2-0 kaybederek kupaya bu turda veda etti. Ligi ise 30 puanla 8. sırada bitirdi. Sezon sonunda ise Mayıs 1970'te takımın başına Coşkun Özarı getirildi.
1970-71 sezonu öncesinde Yasin Özdenak gibi oyuncular kadroya katıldı. Sezona Coşkun Özarı'nın teknik direktörlüğünde girilse de, sezon devam ederkenbu göreve Brian Birch getirildi. Galatasaray 30 maçta 17 galibiyet, 8 beraberlik ve 5 mağlubiyet aldı. 42 puan toplayan Galatasaray dördüncü kez şampiyon oldu. 1970-71 sezonundaki şampiyonluğu unutulmaz kılan olay ise Fenerbahçelilerin kısa bir süre de olsa kendilerini şampiyon zannetmeleri oldu. Ligin son haftasına girilirken puan durumunda Fenerbahçe'ye karşı 40-38 üstün olan Galatasaray, 6 Haziran 1971 tarihinde Ankara'da PTT ile karşılaşırken, Galatasaray'ın mağlup oynadığı haberinin yayılması üzerine, İstanbul'da Beşiktaş'ı 1-0 yenen Fenerbahçeliler kendilerini şampiyon sandılar. Ancak, Ankara'daki maçın 7-1 Galatasaray'ın lehine sonuçlandığının anlaşılması üzerine Fenerbahçelilerin sevinci yarıda kaldı.
1971-72 sezonu öncesinde Brian Birch yönetimindeki Galatasaray, Sovyetler Birliği Şampiyonu CSKA Moskova ile eşleşmiştir. Galatasaray kendi sahasında rakibiyle 1-1 berabere kalmış; deplasmanda 3-0 kaybederek kupaya ilk turda veda etmiştir. Lig'de ise Brian Birch'ün tek yetkili olarak takımın başında bulunduğu bu sezonda Galatasaray 30 maçta bir önceki sezonda olduğu gibi 17 galibiyet, 8 beraberlik, 5 mağlubiyet aldı ve 42 puan topladı. Bu ligdeki beşinci şampiyonluktu.
1972-73 sezonu öncesinde ise Galatasaray Batı Almanya şampiyonu Bayern Münih ile eşleşti. Galatasaray kendi sahasında rakibiyle 1-1 berabere kalmış; deplasmanda ise 6-0 kaybederek kupaya ilk turda veda etmiştir. Ligde ise bu sezondaki şampiyonluk Galatasaray'ın üst üste kazandığı üçüncü şampiyonluk oldu. Galatasaray 30 maçta 19 galibiyet, 9 beraberlik ve 2 mağlubiyet aldığı bu sezonda 47 puanla şampiyon oldu. Brian Birch de Türkiye'de üst üste 3 şampiyonluk kazanan ilk teknik adam oldu.
1973-74 sezonu öncesinde ise Adana Demirspor ve Türkiye millî futbol takımının önemli ortasaha oyuncusu Fatih Terim transfer edilmiştir. Şampiyon Kulüpler Kupası'nda 1. turda İspanya şampiyonu Atlético Madrid ile eşleşen Galatasaray rakibiyle iki maçta da 0-0 berabere kalmış; fakat kendi sahasında uzatmalara giden maçta yediği golle 1-0 yenilerek kupaya veda etmiştir. Lig'de ise 35 puan toplayan Galatasaray, ligi 5. sırada bitirdi.
1974-75 sezonun öncesinde Brian Birch'in kulüpten ayrılmasıyla Jack Mansell göreve getirilmiştir. Sezonu 38 puanla 2. sırada bitiren Galatasaray, Başbakanlık Kupası'nı ise müzesine götürmüştür. Ayrıca 2. sırada bitiren Galatasaray, yeni adıyla UEFA Kupası'na tarihinde ilk kez katılma şansı kazanmıştır.
1975-76 sezonunda Jack Mansell ile yollar ayrılmış, Don Howe teknik direktörlüğe getirilmiştir. Don Howe yönetimindeki Galatasaray, ilk maçta deplasmanda 1-0 yenildiği Avusturya temsilcisi Rapid Wien'i İstanbul'da 3-1 yenerek kupada bir üst tura çıkmış oldu. 2. turda Sovyetler Birliği takımı Torpedo Moskva ile eşleşen sarı-kırmızılılar rakibine içeride 4-2, dışarıda da 3-0 yenilerek elenmiş oldu. Ligi ise 3. sırada bitiren Galatasaray, bir sonraki sezon için UEFA Kupa Galipleri Kupası'na katılma hakkı kazanmıştır.
1976-77 sezonu öncesinde ise teknik direktörlüğe Malcolm Allison getirilmiştir. UEFA Kupa Galipleri Kupası'nda sezonu. 1. turda Svenska Cupen şampiyonu AIK Solna ile eşleşen Cimbom, deplasmanda 2-1 mağlup ettiği rakibiyle İstanbul'da 1-1 berabere kalmasına rağmen bir üst tura yükselmeyi başardı. 2. turda ise rakip Beker van België galibi Anderlecht'ti. Her iki maçı da 5-1'lik skorlarla kaybeden Galatasaray böylece kupaya bu turda veda etmiş oluyordu. Normal sezonu ise 5. bitiren Galatasaray'da sezon sonunda Malcolm Allison ile yollar ayrıldı.
1977-78 sezonu öncesinde kadrosunu Erdoğan Arıca ile güçlendiren Galatasaray, teknik direktörlük görevine ise Lig'in 6.haftasında Fethi Demircan'ı getirdi. 38 puan ile ligi 3. sırada bitiren Galatasaray böylelikle UEFA Kupası'na katılma şansı yakaladı.
1978-79 sezonunda teknik direktörlüğe Coşkun Özarı getirildi. Coşkun Özarı yönetimindeki Galatasaray, UEFA Kupası 1. turunda İngiliz takımı West Bromwich Albion ile eşleşti. Galatasaray rakibine her iki maçta 3-1'lik skorlarla mağlup olarak kupada ilk turda elendi. Lig'de ise Eskişehirspor'un ardından adını duyurmaya başlayan anadolu takımlarından Trabzonspor ile mücadele eden Galatasaray, 1 puanla şampiyonluğu Anadolu temsilcisine kaptırdı. Böylelikle UEFA Kupası'na katılma hakkı kazandı.
1979-1989
25 Ağustos 1979 tarihinde Türkiye 1. Futbol Ligi'ne yabancı futbolcu transfer yasağı getirildi. 1979-80 sezonunda Galatasaray, UEFA Kupası 1. tur maçında Yugoslavya takımı Crvena zvezda ile eşleşti. İlk maçta sahadan 0-0 beraberlikle ayrılan sarı-kırmızılılar deplasmanda rakibine 3-1 boyun eğerek kupadan elendi. İlk 5 haftada alınan başarısız sonuçların ardından Coşkun Özarı ile yollar ayrıldı. Yerine takımın kalecisi Turgay Şeren getirildi. 22 hafta takımın başında kalan Şeren, bitime 3 hafta kala yerini Tamer Kaptan'a bıraktı. Galatasaray bu sezonu 10. sırada bitirerek tarihinin en kötü pozisyonunda ligi bitirmiş oldu.