Ğayn

Ğayn harfi, kelimenin iki ucundan da birbirine bağlanabilen bir karakterdir; yani hem sözcük başında hem de sonunda kullanılabilir.

Bu ses, dil kökünün damağa doğru yaklaştırılması ve dil ucunun yumuşak damağa hafifçe yapıştırılmasıyla elde edilen, tok ve dolgun bir tınıdır. Gargara sesine benzetilen bu ses, Türkçede doğrudan bir karşılığı bulunmaz; “ğ” harfine benzetilse de ondan farklı bir titreşim içerir. Azerice’de de karşımıza çıkan bu harf, Türkçedekinden biraz daha belirgin bir hırıltı taşır ve bazen “yumuşak‑g” (Ğ) ile karıştırılsa da, daha sert ve titreşimli bir yapıya sahiptir.

Doğu Anadolu bölgelerinde hâlâ yaygın olarak duyulan bu ses, Batı Anadolu’da ise çoğunlukla “ğ” sesine dönüşmüş durumdadır. Örneğin “Mağrur” (Maġrur) kelimesindeki Ğ, hırıltılı bir şekilde telaffuz edilir. Aynı zamanda Arapça’da kelime başında da görülen bu harf, “Gayb” gibi örneklerde de yer alır. Uniform Türk Alfabesinde ise bu sesi temsil eden “Ƣ” harfi bulunur.

Bu sesi temsil etmek amacıyla bazı Asya kökenli çevirilerde “ۼ” ya da “ݝ” karakterleri kullanılabilir. Cavi alfabesinde üç noktalı “ڠ” harfi, genizcil “Ň” sesinin karşılığı olarak görülür. Ayrıca, Arapça’da aynı kökten gelen “ع” harfi de gırtlaksı bir ses olup sessiz bir harftir; bazı dillerde benzer sesler “Ă” ile gösterilir, örneğin “Măruf” (Ma'ruf).