Hamdullah el-Müstevfî

Hamdullah el-Müstevfî, İlhanlılar döneminde yaşamış İranlı tarihçi, coğrafyacı ve şairdir. Kazvinî nisbesiyle de anılır. Yazdığı genel tarih, manzum tarih ve coğrafya kitapları, Moğol yönetimi altındaki İran'ın tarihi ve coğrafyası için temel kaynaklar arasında sayılır.

1281'de Kazvin'de, Arap asıllı Şiî bir ailede doğdu. Soyu, Kerbelâ'da Hz. Hüseyin'in yanında savaşan Hür b. Yezîd er-Riyâhî'ye dayandırılır. Aileden birçok kişi devlet maliyesinde müstevfî, yani mali işlerden sorumlu görevli olarak çalıştığı için aile bu unvanla anıldı.

Devlet hizmeti

Olcaytu döneminde kâtip olarak öne çıktı ve 1311'de Kazvin, Ebher, Zencan ile Târimeyn'in mali işlerini denetlemekle görevlendirildi. Bu görev sırasında Sultâniye, Tebriz, Bağdat ve İsfahan gibi şehirleri dolaşarak kütüphanelerinde çalıştı. Vezir Reşîdüddin Fazlullah-ı Hemedânî'nin ilim meclislerine katıldı; vezirin öldürülmesinin ardından gözden düştü. 1328'de Reşîdüddin'in oğlu Gıyâseddin Muhammed vezir olunca onun hizmetine girdi. 1340'tan sonra Kazvin'de öldü; kesin ölüm tarihi bilinmez.

Eserleri

• Târîh-i Güzîde: 1330'da Vezir Gıyâseddin Muhammed'e sunduğu Farsça genel tarih. Özellikle İlhanlı dönemi için önemli bir kaynaktır.
• Zafernâme: Firdevsî'nin Şehnâme'sini örnek alan, yaklaşık 75.000 beyitlik manzum tarih. İslam tarihini, İran hanedanlarını ve Türk-Moğol tarihini İlhanlılara kadar anlatır; 1330'ların ortasında tamamlandı.
• Nüzhetü'l-Kulûb: 1340'ta bitirdiği coğrafya ve kozmografya kitabı. İlhanlı İran'ının idari bölümleri ve vergi gelirleri hakkında ayrıntılı bilgi içerir.

Hamdullah el-Müstevfî'nin eserleri, kendi çağına dair aktardığı bilgiler nedeniyle günümüzde de İlhanlı tarihi ve ortaçağ İran coğrafyası üzerine yapılan çalışmalarda başvurulan kaynaklardır.