Gonzalo Guerrero

Gonzalo Guerrero, 1511'de Yukatan kıyısında gemisi batan, Mayaların arasında yaşamayı seçerek onların saflarında İspanyollara karşı savaşan İspanyol denizcidir. Maya bir eşten doğan çocukları, Meksika'da ilk melez (mestizo) kuşağın simgesi olarak anılır.

Endülüs'teki Palos de la Frontera'dan olduğu bilinir; doğum tarihi kesin değildir. Erken hayatına dair bilgiler sınırlıdır.

Kazazedelikten Maya komutanlığına

1511'de içinde bulunduğu İspanyol gemisi Karayipler'de bir fırtınaya yakalanarak battı. Kurtulanlar günlerce sürüklendikten sonra Yukatan kıyısına çıktı ve yerel Mayaların eline düştü; bir kısmı kurban edildi, diğerleri köleleştirildi. Hayatta kalanlar arasında Guerrero ile rahip Jerónimo de Aguilar da vardı.

Guerrero zamanla Chetumal yöneticisi Nachan Can'ın hizmetine girdi ve askeri yeteneği sayesinde komutanlığa yükseldi. Maya geleneklerini benimsedi, yüzüne dövme yaptırdı, kulaklarını deldirdi ve yerel soylu bir aileden bir kadınla evlendi. Bu evlilikten üç çocuğu oldu.

1519'da Hernán Cortés, Yukatan'da İspanyol esirlerin varlığını öğrenince onlara haber gönderdi. Aguilar İspanyollara katılarak Cortés'in tercümanı oldu; Guerrero ise ailesini ve yeni hayatını gerekçe göstererek bu çağrıyı geri çevirdi. Sonraki yıllarda Mayalara İspanyol savaş yöntemleri karşısında direnmeyi öğrettiği ve Francisco de Montejo'nun Yukatan'ı ele geçirme girişimlerine karşı mücadele ettiği aktarılır.

1536 civarında Honduras'ta, yerli güçlerin yanında Pedro de Alvarado komutasındaki İspanyollara karşı savaşırken öldürüldü.

İspanyol sömürge kaynakları onu uzun süre bir dönek olarak anmıştır. Meksika'da ise zamanla iki kültür arasındaki geçişin ve melez kimliğin simgesi hâline gelmiş, pek çok edebi esere konu olmuştur.