Himalayalar
Dünyanın en yüksek sıradağları
Himalayalar, Asya’nın orta‑güney kesiminde doğu‑batı doğrultusunda uzanan ve dünyanın en yüksek zirvelerine ev sahipliği yapan bir sıradağ zinciridir. En yüksek noktası 8 848 metre yüksekliğindeki Everest Dağı, Nepal ile Çin’in (Tibet) sınırında yer alır ve bu bölge hem Nepal’in hem de uluslararası sınırların bir parçasıdır. Dağların oluşumu, Hindistan levhası ile Asya levhasının çarpışması sonucu ortaya çıkan tektonik hareketlerle açıklanır ve bu süreç hâlen devam etmektedir.
Yaklaşık 2 400 km uzunluğundaki bu dağ sırası, Pakistan, Hindistan, Çin, Nepal ve Butan üzerinden geçer. Himalayalar üzerindeki devasa buzullar, Asya’nın dokuz büyük nehrine su kaynağı sağlar ve bu nehirler, 1,3 milyar insanın hayatını doğrudan etkiler. Son otuz yılda yapılan ölçümler, bölgedeki sıcaklıkların on yılda bir 0,06‑0,15 °C artış gösterdiğini ortaya koymuş; bu trend devam ederse, beş on yıl içinde buzulların ve karların büyük bir kısmının eriyebileceği öngörülmektedir.
Dağların tarihçesine bakıldığında, Hindistan alt kıtasının eski Gondwana parçası olduğu ve Prekambriyen ile Paleozoik dönemlerde Avrasya’dan ayrılarak yeni bir okyanus oluşturmaya başladığı görülür. Erken Karbonifer ve Erken Permiyen dönemlerinde kıtasal riftleşme süreçleri, yeni bir okyanus kabuğunun ortaya çıkmasına yol açmış ve Hindistan, günümüz İran, Afganistan ve Tibet bölgesini içeren parçalarla birlikte kuzeye doğru sürüklenmiştir. Norian döneminde (yaklaşık 210 Milyon yıl önce) başlayan bir başka riftleşme, Gondwana’yı ikiye bölmüş; Hindistan, Avustralya ve Antarktika Doğu Gondwana’yı oluştururken, Batı ve Doğu Gondwana arasındaki okyanus kabuğu daha sonra ayrılmıştır.
Hindistan levhasının Avrasya levhasına yaklaşması, yaklaşık 84 Milyon yıl önce okyanus kabuğu tamamen tükenene kadar devam etmiş ve bu iki kıta sonunda çarpışmıştır. Okyanus kabuğu, kıtasal kabuktan daha ince ve yoğun olduğundan alttan daha kolay kayar; ancak iki kıtasal kabuk karşılaştığında benzer kalınlık ve yoğunlukları nedeniyle batma yerine büyük bir deformasyon meydana gelir. Bu çarpışma sürecinde Hindistan levhası yaklaşık 2 500 km kısalmış, bu da hem Tibet altına bir kısmının batması hem de Avrasya’nın yan yanal kayması gibi mekanizmalarla açıklanmıştır. Çeşitli modeller, bu kısalmaya bağlanan fay oluşumları, katlanmalar ve levha hareketlerinin bir arada etkili olduğunu göstermektedir.