İndus

İndus, Hintçe ve Sanskritçe’de Sindhu, Urduca’da Sindh ve Peştuca’da Abasin olarak da anılan, yaklaşık 3 180 kilometre uzunluğundaki nehir, Hint yarımadasının en uzun akarsuyu ve Pakistan’ın hayati öneme sahip su kaynağıdır. Kaynağını, Tibet Platosu’nda, kutsal Kailash Dağı’nın kuzeydoğusundaki buzulların beslediği Rexicuo ve Zabu Tso göllerinden, deniz seviyesinden yaklaşık 5 300 metre yükseklikte alır; Çin’deki resmi adı Sēn gé cáng bù (森格藏布) olarak geçer. Nehir, Tibet’ten Hindistan’ın Ladakh bölgesine, ardından Pencap’ın verimli topraklarından geçerek Pakistan topraklarında güney yönünde kıvrılarak Haydarabad civarından akıp, Karaçi yakınlarında Umman Denizi’ne dökülür.

Havzası yaklaşık 1 165 000 km²’yi kapsayan İndus, Pakistan’ın tarım alanlarının yüzde 80’ini sulayarak ülkenin “tahıl ambarı” olarak bilinen Pencap bölgesinin ekonomik temelini oluşturur. Nehrin sağ kolunda Kabul ve Kurram nehirleri, sol kolunda ise Sutlej, Beas, Ravi, Chenab ve Jhelum akarsu sistemleri bulunur; bu beş kol “Beş Nehir” olarak anılır ve Pencap adının kökeni de buradan gelir. Tarih boyunca İndus Vadisi Uygarlığı (M.Ö. 3300‑1300) Harappa ve Mohenjo‑daro gibi büyük şehirleriyle, gelişmiş tarım, sulama kanalları ve tuğla mimarisiyle medeniyet tarihine damga vurmuştur. Vedik dönemde Hindu kutsal metinleri Vedalar’da nehir “Sindhu” adıyla bahsedilirken, 8. yüzyılda Arap fetihleriyle bölge İslamlaşmış ve Urduca’da Darya‑ı Sind olarak anılmıştır. 19. yüzyılda Britanya sömürge yönetimi, nehre modern sulama kanalları ekleyerek tarımsal üretimi artırmıştır.

Günümüzde İndus, Pakistan’ın en büyük sulama ağına ev sahipliği yapar; bu ağ, buğday, pamuk ve pirincin başlıca üretim kaynağını sağlar. Nehir üzerindeki en büyük barajlardan biri, dünyanın en büyük toprak dolgu barajı olarak kabul edilen Tarbela Barajı’dır; ayrıca Mangla Barajı ve Sindh Taşkın Koruma Projesi gibi yapılar enerji üretimi ve taşkın kontrolü amacıyla hizmet verir. Nehirde yaklaşık 25 balık türü avlanabilir, ancak artan kirlilik bu popülasyonları tehdit etmektedir. Endüstriyel atıklar, tarımsal kimyasallar ve kanalizasyon suları suyu kirleterek, Pakistan Çevre Koruma Ajansı’nın verilerine göre nehir suyunun %90’ının içme suyu standartlarını karşılamadığına işaret eder.

İndus’un su paylaşımı da tarihsel bir sorun olmuştur; 1960 İndus Su Antlaşması, Hindistan ve Pakistan arasında su haklarını dengelemeyi amaçlamış, fakat bölgedeki siyasi gerilimler zaman zaman bu anlaşmayı tehdit etmektedir. Ayrıca Himalaya buzullarının erimesi, iklim değişikliğinin etkileriyle birlikte nehrin akışını ve dolayısıyla sulama kapasitesini etkileyerek ekolojik dengeyi zorlamaktadır.