Jandarma Genel Komutanlığı

Jandarma Genel Komutanlığı, Türkiye’de polis teşkilatının bulunmadığı il ve ilçe dışı alanlarda, ayrıca sahil güvenliğinin hizmet vermediği kıyı, deniz ve sahil şeridinde görev yapan silahlı bir genel kolluk kuvvetidir. 1983 tarihli ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilatı Görev ve Yetkileri Kanunu, 1934 tarihli ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Sâlahiyet Kanunu ile diğer ilgili mevzuatlar çerçevesinde belirlenen sorumluluklarını yerine getiren Jandarma, İçişleri Bakanlığı’na bağlı olarak faaliyet gösterir. Savaş ve seferberlik durumlarında ise birlikleri, Türk Silahlı Kuvvetlerinin emri altına girer.

Jandarma’nın kökeni Osmanlı dönemine dayanmaktadır. 16 Şubat 1846’da Seraskerliğe bağlı Zaptiye Müşirliği kurularak, eyalet ve sancaklarda bulunan Umuru Zaptiye birimleri bu yeni yapıya katılmıştır. Bu birim, iç güvenlik ve kamu düzenini sağlamakla görevlendirilmiş, 14 Haziran 1869’da ise Asakir-i Zaptiye Nizamnamesi adıyla ilk jandarma tüzüğü kabul edilmiştir. Nizamnameye göre, her vilâyette alay, tabur, bölük ve takımlardan oluşan Zaptiye Alayları kurulmuş, personel ise piyade ve süvari unsurlarıyla oluşturulmuştur.

1877‑1878 Osmanlı‑Rus Savaşı sonrasında Sadrazam Mehmet Sait Paşa, batı tarzı bir zabıta sistemi oluşturmak amacıyla İngiliz ve Fransız subayları ülkeye davet etmiş, bu çabalar sonucunda 20 Kasım 1879’da Seraskerliğe bağlı Umum Jandarma Merkeziyesi açılmıştır. 1909’da ise İkinci Meşrutiyet döneminde Harbiye Nezâreti’ne bağlanan kurumun adı Umum Jandarma Kumandanlığı olarak değiştirilmiştir. Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı sırasında da Jandarma, görevlerini sürdürürken aynı zamanda cephelerde ordunun bir parçası olarak da görev almıştır.

Cumhuriyetin ilanının ardından kurumda geniş çaplı yenilikler yapılmıştır. 1918’de İzmit’teki Jandarma Astsubay Okulu yeniden açılmış, sabit jandarma bölge müfettişlikleri ve il jandarma alay komutanlıkları yeniden düzenlenmiş, seyyar jandarma birlikleri ise güçlendirilmiştir. 10 Haziran 1930’da 1706 sayılı Jandarma Kanunu ile Jandarma bugünkü hukuki çerçevesini kazanmıştır. 1935’te jandarma subayları Harp Okulu’nda yetiştirilmiş, 1937’de Jandarma Teşkilat ve Vazife Nizamnamesi yürürlüğe girmiştir. 1939’da ise komutanlık, sabit ve seyyar jandarma birlikleri ile eğitim birimleri olmak üzere üç ana kısma ayrılmıştır.

1956’da 16 Temmuz tarihli ve 6815 sayılı Kara Sınırlarının Korunması ve Güvenliği Hakkında Kanun çıkarılmış; bu kanunla Gümrük ve Tekel Bakanlığı’na bağlı bir tümen olan Gümrük Umum Kumandanlığı, sınır, kıyı ve karasularının güvenliğini sağlama, gümrük bölgelerinde kaçakçılığı önleme görevini üstlenmiştir.