John Hanning Speke

John Hanning Speke, 4 Mayıs 1827’de doğan İngiliz bir kâşifti. Afrika’ya, Nil Nehri’nin kaynağını bulma göreviyle Londra Kraliyet Coğrafya Derneği tarafından görevlendirildi. İlk yolculukta, o sırada hemşirelik yapan Richard Burton’un yardımcısı olarak yola çıktı. İkili, 30 eşekle birlikte iki yıl yeterli erzakla Afrika’nın derinliklerine girdi. Başlangıçta Nil’in kaynağının Ujiji Gölü (Lake Victoria) olduğunu düşündüler; ancak gölün akıntısının yönü ve yerel halktan alınan bilgiler, Nil’in başka bir yerden çıktığını ortaya koydu. Bu gerçek, Speke’i kararlı bir şekilde ikinci bir keşfe yönlendirdi.

1860’ların başında Speke, yardımcısı James Grant ile tekrar Afrika’ya doğru ilerledi. 1861’in sonlarında Karagwe’ye ulaştılar ve Uganda’ya giden ilk Avrupalı olarak genç Kral I. Mutesa ile karşılaştılar. Burada kısa süreli bir mola sonrası Nyanza Gölü’nün güney ucuna, Nil’in kaynağı olabileceği inancıyla ilerlediler. Grant, kısa süre sonra ağır hastalanırken Speke, onun iyileşmesini beklemeden yalnız devam etti. 21 Temmuz 1862’de göl kıyısına vardığında Nil’in kaynağı olduğuna inandı, fakat yeterli kanıt toplayamadığı için Londra’ya döndü.

Speke’in bulguları, bilim camiasında büyük tartışmalara yol açtı. Bu tartışmayı sonlandırmak için bir jürinin önünde açık oturum düzenlenmesi planlandı. Ancak 15 Eylül 1864’te, oturumdan bir gün önce kaza kurşunu sonucu hayatını kaybetti. Olay, Speke’in Richard Burton ile yüzleşmesinin getirdiği baskı nedeniyle intihar olarak da yorumlandı. Yıllar sonra, gazeteci ve kâşif H. M. Stanley, Nyanza Gölü’nün Nil Nehri’nin kaynağı olduğunu kanıtladı. Bunun ardından göl kıyısına “Speke” adına bir anıt dikildi ve “Speke’in anısına – Victoria Nyanza ve Nil – 1864” yazısı yer aldı.