John Smith (kâşif)
İngiliz kâşif
John Smith (1579‑1631), İngiltere doğumlu bir paralı asker, maceraperest, yazar ve kaşif olarak bilinir. İspanyollara ve Osmanlılara karşı savaşmış, aynı zamanda Kuzey Amerika’da Jamestown’un kurucularından biri olarak tarih sahnesinde yer almıştır.
Willoughby, Lincolnshire’da dünyaya gelen Smith, 6 Ocak 1580’de yerel kilisede vaftiz edilmiştir. Babası, Lord Willoughby’nin topraklarını kiralayan bir çiftçiydi; Smith ise Cuerdley’deki asil Smith ailesiyle akraba olduğunu iddia eder. 1592‑1595 yılları arasında Louth’daki King Edward IV Gramer Okulu’ndan iyi bir eğitim almıştır.
16 yaşındayken babasını kaybeden Smith, evini terk edip Avrupa’da paralı askerlik yapmaya başlamış, önce denizcilik, ardından Fransa Kralı IV. Henri’nin Hollanda’da İspanyollara karşı yürüttüğü seferlerde Fransız ordusunda görev almıştır. Hollanda bağımsızlık savaşları sırasında İspanya İmparatoru II. Filip’in ordularına karşı savaşmış, daha sonra Akdeniz’de Hristiyan korsan gemilerinde korsanlık yapmıştır.
Macaristan ve Erdel’e geçerek burada da paralı asker olarak hizmet vermiştir. 1593‑1606 Osmanlı‑Avusturya Savaşı’nda Avusturya ordusunda yer almış, Arşidük Rudolf komutanlığındaki birimlerde kaptan rütbesi kazanmıştır. Erdel Prensi Sigismund Báthory tarafından takdir edilen Smith’e asil unvanı ve emeklilik maaşı bağlanmıştır. Anlatılan bir olayda, Osmanlı kalesini kuşatan bir avusturya generali, Smith’in tek başına üç Osmanlı şampiyonunu yenmesinin ardından, İngiltere’deki armasına üçer Osmanlı başı yerleştirdiği söylenir.
1600‑1601 yıllarında, Erdel Prensi unvanına sahip Cesur Mihal ile birlikte Osmanlılara karşı savaşmış; Mihal’in 1601’de Avusturya destekli Erdel halkı tarafından öldürülmesinin ardından Smith, Eflak Voyvodası Radu Serban’ın ordusuna katılmıştır. Aynı dönemde Erdel’deki siyasi karmaşadan faydalanarak, Szekeli Moise adlı bir Osmanlı veziriyle yakın temaslar kurmuş ve bölge yönetimine geçmek için yüksek bir bedel ödemeyi teklif etmiştir.
1602’de Kırım Hanlığı süvari birliğiyle bir çatışmada yaralanan Smith, esir alınarak İstanbul’a getirilmiştir. Hatıralarında, “hepimiz pazarda hayvanlar gibi köle satıldık” diyerek esaretine değinir; bir Osmanlı ileri geleninin onu köle olarak satın alıp, Rum asıllı genç bir cariyeye vermiş olduğunu, bu cariyenin ise ona aşık olduğunu ve Smith’in onu daha iyi bir sahibe göndermek için Kırım’daki bir ağabeyine mektup aracılığıyla gönderdiğini yazar. Sonrasında yeni sahibinin ona iyi davrandığına dair bir izlenim bırakmıştır.