Nepal

Nepal, resmi adıyla Nepal Federal Demokratik Cumhuriyeti, Güney Asya’nın Himalaya eteklerinde ve Hint‑Ganj Ovası’nın bir kısmında yer alan, denize kıyısı olmayan bir ülkedir. Nüfus açısından dünyada 49., yüzölçümü bakımından ise 93. sırada bulunur. Kuzeyde Tibet (Çin), güney, doğu ve batıda Hindistan ile komşudur; Bangladeş sadece 27 km uzaklıkta olmasına rağmen sınır komşusu değildir, Bhutan ise Hindistan’ın Sikkim eyaletiyle ayrılmıştır. Ülke, verimli ovalar, subalpin orman kuşakları ve on dağdan sekizini içinde barındıran zengin bir coğrafi çeşitliliğe sahiptir; bu dağların en yükseği, dünyanın zirvesi Everest Dağı’dır. Başkent ve en büyük şehir Katmandu’dur; resmi dil Nepalcedir, fakat çok sayıda etnik grup da burada yaşamaktadır.

“Nepal” ismi, en eski kayıtlarda Hinduizmin ortaya çıktığı Vedik Çağ’a dayanan metinlerde geçer. Budizm’in kurucusu Gotama Buda, MS 1. binyıl ortalarında Nepal’in güneyindeki Lumbini’de doğmuştur. Ülkenin kuzey kısmı kültürel açıdan Tibet’le iç içe olurken, orta kesimdeki Katmandu Vadisi Hint‑Aryan etkilerine sahiptir. Bu bölgede, yerli Nevar halkının kurduğu Nepal Mandala konfederasyonu bulunmuş, eski İpek Yolu’nun Himalaya dalında tüccarlar hâkimiyet kurmuş ve bölge kendine özgü mimari ile geleneksel sanatları geliştirmiştir.

18. yüzyılda Gurka Krallığı, bölgeyi birleştirerek Nepal’i tek bir çatı altında topladı. Şah Hanedanı Nepal Krallığı’nı kurdu; daha sonra Rana Hanedanı’nın başbakanları döneminde Britanya İmparatorluğu ile ittifaklar kuruldu. Nepal hiçbir zaman sömürgeleştirilmese de, Çin İmparatorluğu ve Britanya Hindistanı arasında bir tampon devlet rolü üstlendi. 1951’de parlamenter demokrasi ilan edildi, ancak 1960 ve 2005 yıllarında yöneticiler tarafından iki kez askıya alındı. 1990‑2000’lerde süren iç savaş, 2008’de seküler cumhuriyetin ilanıyla sona erdi ve dünyadaki son Hindu monarşisi tarihe karıştı.

2015 Anayasası, Nepal’i yedi eyaletten oluşan seküler bir federal parlamenter cumhuriyet olarak tanımlıyor. Günümüzde tek çok partili bir demokrasi içinde komünist bir parti yönetimi sürüyor. Ülke 1955’te Birleşmiş Milletler’e üye olmuş, 1950’de Hindistan ve 1960’da Çin Halk Cumhuriyeti ile dostluk anlaşmaları imzalamıştır. Güney Asya Bölgesel İşbirliği Teşkilatı’nın kurucu üyesi olarak başkente ev sahipliği yapıyor; ayrıca Bağlantısızlar Hareketi ve Bengal Körfezi Ülkeleri Girişimi’nin de bir üyesidir. Nepal ordusu, Güney Asya’nın beşinci en büyük ordusu olarak, Gurka askerlerinin dünya savaşlarındaki katkılarıyla tanınır ve Birleşmiş Milletler Barış Gücü içinde önemli bir rol oynar.

Nepal’in tarih sahnesine çıkışı MÖ 4. yüzyılda kurulan Kirat Krallığı ile başlar. Ardından gelen krallıklar ve küçük Hint prenslikleri, 18. yüzyıl ortalarına kadar varlıklarını sürdürmüş; bazı kaynaklar ise bu süreyi doğrudan Hint prensliklerinin devamı olarak görür.

1769’da Gurkalar, o dönemdeki prensliklerden birini ele geçirerek Nepal topraklarını kontrol altına aldı. İlk Gurka kralı Prithvi Narayan, Katmandu bölgesini fethetti ve ülke gurka hakimiyeti altında altın bir döneme girdi. Narayan’ın ardından gelen çocukları, Nepal’in batısında Sutley Nehri’ne kadar uzanan toprakları genişletti.